TELEVIDENIYEDA JONLI EFIR: QORAQALPOG`ISTON TELEKANALLARI MISOLIDA

Аннотация

Ushbu ilmiy ishda asosan biz telekanallardagi jonli efirda beriladigan ko`rsatuvlarga to`xtaldik. Umuman jonli efirga qo`yilgan talablar, uning o`ziga xos xususiyatlari va Qoraqalpog`iston telekallarida jonli efir tarzida berilgan ko`rsatuvlarni sharhladik. Bugungi telekanallar jonli efir talablariga javob bera oladimi? Mazkur savolga atroflicha javob izladik. Kalit so`zlar: jurnalistika janrlari, “Qoraqalpog`iston MTRK”, “Jaslar TV”, “Amudaryo TV”, jonli jurnalistika, jonli efir yangi format sifatida. Bugungidek globallashuv jarayonida OAV-larini har tomonlama zamonaviy texnologiyalar bilan ta`minlash va bu orqali keng ommaga sifatli, tushunarli va foydali ma`lumot, maqolalar, radio va tele materiallarni yetkazishni talab qilmoqda. Bu o`rinda davlatimizdagi har bir teleradiokanal hozirgi talabga javob bera oladimi? Bu savol ko`pchilikni qiynaydi. Bu o`rinda telekanallarda jonli efirdagi ko`rsatuvlar, tok-shoularning efirga berilishi, bizning yutuqlarimizdan biri desak xato bo`lmaydi. Keling dastlab, jonli efir, unga qo`yiladigan talablar xususida so`z yuritsak. 1Jonli efir (jonli efir) (ingl. Live, Live television) - televizion yoki radio signalni birinchi dubldan efirga yozib olish joyidan to'g'ridan-to'g'ri uzatish jarayoni, ya'ni signalni Real vaqtda uzatishdir. Televizion uzatishni amalga oshiradigan uskunalarning texnik cheklovlari va ko'plab signal uzatish nuqtalari (kamera — signalni qayta ishlash markazi — uzatuvchi antenna — sun'iy yo'ldosh — qabul qiluvchi antenna — televizor (monitor), shu jumladan Internet) tufayli jonli efir mutlaqo "to'g'ridan-to'g'ri" emas, bir necha soniya orqada qolishi mumkin. Jonli efirning o'ziga xos xususiyati - qabul qilingan va darhol yuborilgan ma'lumotlarni tahrirlashning iloji yo'qligi, bu kutilmagan hodisani translyatsiya qilishning ma'lum ehtimolini istisno etmaydi. E`tibor beradigan jihat shundaki, jonli efirda namoyish etilayotgan voqea online translyatsiyasining o'zi uni alohida ijtimoiy ahamiyatga ega bo'lgan darajaga olib chiqadi. Bu axborot, tahliliy, badiiy va publitsistik eshittirishlarga taalluqlidir: yangiliklar dasturidan tortib ko'ngilochar shoulargacha, sport musobaqalari translyatsiyalarigacha. E'tibor bering, birinchi bosqichda televizor jonli efir rejimida asosan haqiqatda sodir bo'lgan voqealarni qayd etdi. Ikkinchisida u voqealarni televizor talablariga moslashtirdi. Masalan, barcha ommaviy tadbirlar tadbirni jonli efirda namoyish etish talablarini hisobga olgan holda amalga oshirila boshlandi. Uchinchi – raqamli bosqichning boshlanishi voqelikning media haqiqatiga, televizion belgilarning translyatsiyasiga aylanishi bilan tavsiflanadi. Ushbu belgilar televizor ekranida haqiqatni yaratadi. Uning mohiyati shundan iboratki, ommaviy axborot vositalari nafaqat ijtimoiy hayotning birinchi pog'onasiga ko'tariladi, balki "ijtimoiy va madaniy voqelikning asosiy elementlarini ommaviy axborot vositalariga xos bo'lgan maxsus shakl yoki media shakli bilan ta'minlash jarayoni". Boshqacha 1 https://uz.wikiaro.ru/wiki/Live_streaming 110 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo qilib aytganda, agar voqea ommaviy axborot vositalarining kun tartibiga kirmasa, u ommaviy auditoriya uchun mavjud emas. Biz mazkur maqolada chet el jurnalistikasiga ham nazar tashlar ekanmiz, “jonli jurnalistika”, “jonli televideniye” kabi terminlarni uchratdik. Jonli jurnalistika – bu yangi jurnalistik janr bo`lib, unda jurnalistlar jonli auditoriyaga yangiliklarni taqdim etadilar. Jonli jurnalistikaning bir nechta tajribalari paydo bo`ldi. Bunda jurnalistik hikoyalar jurnalistikaga bo`lgan qiziqishimi, faolligini va ishonchini oshiradi.2 Jonli televideniye - voqealarni real vaqt rejimida namoyish etishni maqsad qilgan. Yangiliklar byulleteni, sport musobaqasi yoki musiqiy ijro bo'ladimi, tomoshabinlar aksiyani jonli va tahrirsiz tomosha qilishni kutishadi. Biroq, bugungi ommaviy axborot vositalarida haqiqiy hayotga erishish tobora murakkablashayotganini ko`rish mumkin.3 Ba'zi dasturlar minimal kechikish bilan uzatilsa-da, aksariyati tsenzura, translyatsiyani formatlash yoki uzatish cheklovlari kabi muammolarni hal qilish uchun qisqa vaqtlarni o'z ichiga oladi. Globallashuv va ommaviy axborot vositalari sohasidagi axborot texnologiyalarining faol rivojlanish hozirgi paytda, bir tomondan, media makonining global nisbatlariga ega bo`lishiga olib keladi. Televizorda jonli efirning quyidagi ta`irifidan foydalanamiz. "Bu oldindan rejalashtirilgan va amalga oshirilgan tarqatish (namoyish qilish, translyatsiya qilish) tinglovchilarni ijtimoiy ahamiyatga ega ma`lumotlarni tasvirlar shaklida, shuningdek, ovozli hamkorlik (asl yoki kombinatsiyalangan – shovqinlar, musiqa, sinxron yoki ovozli nutq dublyaji), haqiqiy voqea bilan bir vaqtda (to`g`ridan-to`g`ri) amalga oshiriladi”. Umuman olganda bu maqolani o`qiganingizda jonli efirning o`ziga xosl xususiyatlari, uning juda katta javobgarligi borligin sezish qiyin emas. Shu boisdan ham ayrim televideniye, radio jonli efi