O‘QUVCHILARDA TEXNIK DETAL VA MOSLAMALARNI QAYTA LOYIHALASH KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISH METODIKASI

Аннотация

Ushbu tezis o‘quvchilarda texnik detal va moslamalarni qayta loyihalash ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan pedagogik metodikani yoritadi. Unda metodikaning bosqichlari, pedagogik tamoyillari hamda zamonaviy loyihalash vositalaridan foydalanish asosida o‘quvchilarda kreativlik, amaliy ko‘nikmalar va tizimli fikrlashni rivojlantirish yo‘llari bayon etilgan. Kalit so‘zlar: redesign, kompetensiya, konstruktiv, revers, prototip, kognitiv, ortogonal proyeksiya, kollaborativ, integratsiya, grafika, metod, innovatsion. Zamonaviy ishlab chiqarishning dinamik talablari va barqaror rivojlanish konsepsiyasining ustuvorligi ta’lim tizimidan yangicha fikrlaydigan, nafaqat texnik bilimlarni o‘zlashtirgan, balki ularni amaliyotga tatbiq etish, mavjud texnologiyalarni optimallashtirish va yangi, samarali yechimlar yaratishga qodir mutaxassislarni tayyorlashni taqozo etadi. Bu jarayonda texnik detal va moslamalarni qayta loyihalash (redesign) ko‘nikmasi markaziy o‘rin tutadi. Ushbu tezis o‘quvchilarda, xususan, Pedagogika universitetlarining Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi ta’lim yo‘nalishi talabalarida qayta loyihalash kompetensiyalarini shakllantirishga qaratilgan pedagogik metodikaning mazmuni, bosqichlari va uni amalga oshirish tamoyillarini har tomonlama yoritishga bag‘ishlanadi. Bu metodika nazariy bilimlarni amaliy loyihalash, ijodiy tafakkur va zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash bilan uyg‘unlashtirish orqali o‘quvchilarning kompleks muhandislik va badiiy-konstruktiv qobiliyatlarini rivojlantirishni maqsad qiladi. U o‘quvchilarni real hayotiy muammolarga yechim topishga, resurslarni tejashga, estetik jihatdan jozibador va funksional mahsulotlar yaratishga o‘rgatib, ularning kelajakdagi kasbiy faoliyatida muvaffaqiyat qozonishlari uchun mustahkam poydevor yaratadi. Tezisda metodikaning har bir bosqichi batafsil bayon etilib, uning samaradorligini oshiruvchi pedagogik yondashuvlar va zaruriy ta’lim sharoitlari ko‘rsatiladi. Metodikaning dolzarbligi va uning asosiy maqsadi: Bugungi kunda texnika va texnologiyalar olamidagi shiddatli o‘zgarishlar, sanoat korxonalarining modernizatsiyasi va resurslardan samarali foydalanish zaruriyati ta’lim tizimiga yangi talablarni qo‘ymoqda. An’anaviy ta’lim 165 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference yondashuvlari ko‘pincha faqat nazariy bilimlarni berishga qaratilgan bo‘lib, o‘quvchilarda real amaliyotda duch kelinadigan kompleks muammolarni yechish va mavjud texnik yechimlarni takomillashtirish ko‘nikmalarini yetarli darajada shakllantirmayapti. Bu esa bitiruvchilarning mehnat bozoridagi raqobatbardoshligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Ayniqsa, Pedagogika universitetlarining Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi ta’lim yo‘nalishi o‘quvchilarini nafaqat chizmachilik qoidalarini bilishga, balki ularni ijodiy loyihalash va mavjud detallarni optimallashtirishga o‘rgatish muhim ahamiyat kasb etadi. Bu yo‘nalish bitiruvchilari kelajakda umumta’lim maktablari va litseylarda texnologiya, tasviriy san’at, chizmachilik kabi fanlardan dars berishlari, shu bilan birga, o‘z sohalarida amaliy loyihalash ishlarini bajarishlari mumkin. Shu bois, ularda nafaqat ijro etuvchilik, balki yaratuvchilik va takomillashtirish ko‘nikmalari ham shakllanishi zarur. Qayta loyihalash (redesign) deganda, mavjud texnik detal yoki moslamani uning funksional imkoniyatlarini, samaradorligini, ishlamaslik holatiga chidamliligini, xavfsizligini, estetik ko‘rinishini yaxshilash, ishlab chiqarish tannarxini kamaytirish, yangi materiallarga moslashtirish yoki unga yangi xususiyatlar qo‘shish maqsadida takomillashtirish jarayoni tushuniladi. Bu jarayon ko‘pincha revers muhandislik (reverse engineering) bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, mavjud ob’ektning tuzilishi, ishlash prinsipi va uning kamchiliklarini chuqur tushunishni o‘z ichiga oladi. Ushbu metodikaning asosiy maqsadi — o‘quvchilarda ana shunday kompleks vazifalarni bajara oladigan, muammolarga ijodiy yechim topa oladigan va zamonaviy loyihalash vositalaridan foydalana oladigan loyihalashtirish kompetensiyalarini shakllantirishdan iborat. Bu metodika o‘quvchilarga nafaqat texnik bilimlarni berish, balki ularda tizimli fikrlash, tanqidiy yondashuv, kreativ salohiyat va dizayn estetikasini uyg‘unlashtirishga yordam beradi, bu esa ularning kasbiy mahoratini sezilarli darajada oshiradi va ularni kelajakdagi zamonaviy ishlab chiqarish hamda dizayn sohasining talablariga to‘liq javob berishga tayyorlaydi. Metodikaning nazariy asoslari va pedagogik tamoyillari: Taklif etilayotgan metodika bir qancha ilg‘or pedagogik va psixologik tamoyillarga asoslanadi. Jumladan, faoliyatli yondashuv uning negizini tashkil etadi, bunda o‘quvchilar bilimlarni o‘zlashtirishda passiv tinglovchi emas, balki faol ishtirokchi, ijodkor bo‘lishadi. Ular o‘zlarining shaxsiy tajribalari va amaliy faoliyatlari orqali yangi bilimlarni o‘zlashtiradilar. Shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim esa har bir o‘quvchining individualligini, uning qiziqishlari