O’qitishda multi metod va mixed metod yondashuv

Аннотация

Ushbu tezista ta’lim sifatida har hir metodlarning qollanilishi, asosan multi va mixed metodalarning qollanilishi, ularning bir biridan farqi haqida muhokama qilingan. Kalit so’zlar: multi-metod, mixed-metod, keys tadqiqot, gipoteza, paradigma. Miqdoriy va sifatli tadqiqot usullarini birlashtirish hozirgi kunda, ayniqsa, ijtimoiy fanlar tadqiqotida keng tarqalgan amaliyotdir. Ushbu ikki yondashuv mos keladigan kuchli tomonlarga ega va ulardan foydalanish tadqiqot munosabatlarini topishda tadqiqotning kuchli tomonlarini yaxshilaydi. Weller va Barns ta'kidlashicha, "miqdoriy va sifatli ishlarni birlashtirgan ikkita alohida yondashuv mavjud, ular multi-metod va mixed-metod tadqiqot deb ataladi". Multi-metod tadqiqotlar turli usullar ostida natijalarni birlashtirishga intiladigan triangulyatsiyaga asoslanadi. Mixed-metod tadqiqoti asosiy talqin qilish uchun mumkin bo'lgan natijalar yondashuviga tayanadi. Keys tadqiqotlari sabab-oqibat talqiniga erisha olishi shubhasizdir, lekin buning o'rniga, metodlar o'rtasida mehnat taqsimotini yaratishga intiladi, bunda katta ishlar asosiy munosabatlarni isbotlaydi, keys tadqiqotlar esa tadqiqotlar farazlari, ularning ko'lami va tadqiqot gipotezalarining to'g'riligini tanqidiy tasavvur qiladi [11]. Kroll va Neri fikrlariga ko’ra tadqiqot hodisa sifatida sifat va miqdoriy yondashuvlar bilan mashhur, ammo siz qaysi yondashuvni afzal ko'rishingizga qarab, ikkita paradigmani birlashtira oladigan va ularni mixed-metod va multi-metod usullarga joylashtirgan boshqa yondashuvlar paydo bo'ldi. Ba'zi tadqiqotlar shu paytgacha mixed-metod usullarni sifatli usul sifatida tan olishga muvaffaq bo'ldi, boshqalari esa uni mustaqil ravishda ajratib turadi. Boshqa tadqiqotchilar ham borki, ular faqat bitta tadqiqotda mixed-metod usulni sifat va miqdoriy yondashuvlarga metod shaklida joylashtirganlar, ammo mixed-metod usullar ham faqat miqdoriy bo'lishi mumkin, boshqalari esa sifatli [10]. Greene takidlashicha multimetod uchun u ilmiy 342 STUDENTLERDI BIRLESTIRIW: XALÍQARALÍQ IZERTLEWLER HÁM PÁNLER BOYINSHA BIRGE ISLESIW 1-XALÍQARALÍQ STUDENTLER KONFERENCIYASÍ. NÓKIS, 2025-JÍL 20-21-MAY tadqiqotdagi juda ko'p yorqin masalalarning mumkin bo'lgan yechimi sifatida paydo bo'ldi va har qanday savol va mumkin bo'lgan javob sifatida paydo bo'ldi [7]. Denzin va Cook fikrlaricha multimetod odamlarning ijtimoiy hayotdagi xulq-atvorini tushunish uchun natijalarni olishdan boshlandi tadqiqotning turli darajalarida turli ma'lumotlarni aralashtirish orqali tadqiqot usullarini o'zgartirish bilan birga kelgan mixed metod usullar. Multimetod antropologiya va dasturni baholash sohasida boshlangan [5]. Giddings, Grant va Johnson larning takidlashicha mixed metodli tadqiqot hozirgi vaqtda tadqiqotning zamonaviy usulini belgilovchi asosiy tadqiqot yondashuvlaridan biri sifatida qaralmoqda [6]. Creswell mixed metod yondashuvining etakchi ta'rifini ishlab chiqdi va uni "tadqiqotchi ma'lumotlarni to'playdigan va tahlil qiladigan, topilmalarni birlashtiradigan va bitta tadqiqotda yoki so'rov dasturida sifat va miqdoriy yondashuvlar yoki usullardan foydalangan holda xulosalar chiqaradigan tadqiqot" deb atagan [2]. Bundan tashqari, mixed metod usullarni bajarishda sifat va miqdoriy usullarning ahamiyati va afzalliklarini tushunish juda muhim, chunki bajarilgan hamma narsa ikkita usul bilan bog'liq [1]. Creswell ta'kidlashicha, yondashuv ko'p yillar davomida, ayniqsa, turli ijtimoiy fanlar sohalarida rivojlanib bormoqda. Bundan tashqari, paradigma sifatida sifat va miqdoriy usullardan tashqari, mixed metod usullar, shuningdek, ba'zi metodologik muammolar bilan yuzaga kelgan bo'lsa-da, yanada yorqinroq tadqiqotni rivojlantirish uchun avvalgi ikkita yondashuvni tom ma'noda birlashtirgan uchinchi yondashuv sifatida tan olinadi [3]. Teddi va Tashakkori ham mixed metod usullarni “parallel yoki ketma-ket bosqichlarda sifatli va miqdoriy ma’lumotlarni to‘plash va tahlil qilish usullaridan foydalangan holda tadqiqot loyihalari” deb ta’riflashda oldinga borishdi. Mixed metod usulning asosiy muammosi tadqiqot jarayonining boshidanoq takrorlanadigan va umumlashtirilishi mumkin bo'lgan xulosalar qilish uchun respondentlardan ma'lumotlarni olishda batafsilroq formula va ko'rsatmalar berishdir [12]. Johnson fikricha mixed metod yondashuvi jarayonga to'sqinlik qiladigan kamchiliklar bilan birga keladi, biroq bir nechta tadqiqotchilar sifat va miqdoriy usullarni birlashtirishning kamchiliklarini bitta mustahkam yondashuvga aylantirishga harakat qilishgan va shu bilan aralash usul tadqiqot paradigmasi deb ataladi[8]. Greene takidlashicha multimetod uchun, ijtimoiy fanlar bo'yicha murakkab tadqiqot savollariga javob berish maqsadida yondashuvni tushuntirishga harakat qilgan bir nechta tadqiqotlar mavjud [7]. Ushbu yondashuvdagi tadqiqotchilar bir xil turdagi yoki yondashuvning turli xil uslubiy tahlillarini tanlashlari mumkin. Bu bir nechta sifatli tadqiqot usullaridan foydalanish yoki ikki xil miqdoriy usullarni tanlash bo'lishi mumkin.