YANGIQO‘RG‘ON SUV OMBORIDAGI MINORALI TURDAGI QUVURLI TUB SUV CHIQAZGICH

Аннотация

In recent years, consistent reforms have been carried out to effectively use land and water resources, improve the water resource management system, and modernize and develop water management facilities. At the same time, the shortage of water resources is increasing year by year due to global climate change, population growth, and the growth of economic sectors, as well as their demand for water. Keywords: Reservoir, dam, climate, hydrological description, freezing regime, thermal regime, mineralization, chemical analysis. Minorali turdagi quvurli tub suv chiqazgich to‘g‘on chap tarafida joylashgan bo‘lib, xalokatli suv tashlagich bilan birlashtirilgan. Hisobiy suv sarfi 5 m3/s. Uning tarkibiga quyidagilar kiradi: Kirish qismi - uzunligi 5,0 m, konstruktiv jixatdan sho‘ng‘uvchi devorchalari balandligi 3,04 m bo‘lgan to‘g‘ri burchakli korobka shaklida ishlangan. Ostonasi otmetkasi 577.51 m; Bosimli uchastka – bir ko‘zli quvur bo‘lib, uzunligi 7,5 m, har birining uzunligi 2 m va diametri 1 m bo‘lgan 4 ta yig‘ma temir-beton quvurdan 73-son 1–to’plam Iyun-2025 Sahifa: 33 Ustozlar uchun pedagoglar.org qurilgan; Suv chikazgich minorasi balandligi 13,0 metr , ko‘ndalang kesimi o‘lchamlari 7,2x2,5 metr, monolit temir-betondan ishlangan. Bosimsiz uchastka- uzunligi 25,5 metr bo‘lgan bir ko‘zli quvurdan iborat bo‘lib, har birining diametri 1,5 metr va uzunligi 2,0 metr bo‘lgan 13 ta aylana kesimli yig‘ma quvurlardan tashkil topgan. 5,0 m3/s suv sarfini o‘tkazishga mo‘ljallangan; Yangiqo‘rg‘on suv ombori to‘g‘oni ustining belgisini aniqlash, suv omboridagi bir jinsli to‘g‘onning filtratsiya hisobi va statik hisobi bajarildi. To‘g‘on ustining satxini(belgisini) aniqlash. vT.U = v MDS + d = 595,5 + 2,68 = 597,68 metr. To‘g‘onning balandligini aniqlash. Nt = vT.U – vDTO = 597,68 – 570 = 27,68 metr. 2.1.2 Yangiqo‘rg‘on suv ombori bir jinsli grunt to‘g‘onining ko‘ndalang qirqimi xisobiy sxemasi Bitiruv malakiy ishimning Ekspluatatsiya qismida – Ekspluatatsiya xizmatini tashkil etish – Suv ombori ekspluatatsiyasining vazifalari – Tashkiliy tizimi (struktura) – Suv omborining ish rejimi – Suv omborining suv balansi – Suv omborini kuzatish ishlari. • Suv ombori ekspluatatsiyasining vazifalari • Xar xil suv manbalarida joylashgan va bir sug‘orish tizimiga xizmat qiluvchi suv omborlari guruxi va kaskadi uchun ekspluatatsiya umumtezkor va texnikaviy ekspluatatsiya qoidalari bo‘yicha amalga oshiriladi. • Umumtezkor ekspluatatsiyaning vazifalari quyidagicha: • - suv oqimini mavsumiy va ko‘p yillik boshqarishni hisobga olgan xolda ushbu xavzadagi tabiiy suv oqimini tejamkor va maqsadga muvofiq ravishda boshqarish; • - ushbu sug‘orish manbasining tartibotini unda joylashgan suv omborining (yoki bir necha) ish tartibi bilan bog‘langan xolda tejamkor va maqsadga muvofiq ravishda boshqarish; 73-son 1–to’plam Iyun-2025 Sahifa: 34 Ustozlar uchun pedagoglar.org • - ushbu xavzaning barcha suv omborlarini birgalikda va aloxida ishlash qoidalarini ishlab chiqish va muntazam ravishda aniqlashtirib borish; • - suvga bo‘lgan talabni qondirib borish. • Texnik ekspluatatsiyaning vazifalari • Texnik ekspluatatsiya – bu suv omboriga normal ishlash sharoitini ta’minlashga qaratilgan tashkiliy va texnikaviy tadbirlar majmuasidir. • Uning vazifalariga quyidagilar kiradi: • - suv omborida suv zaxirasini yaratish va uni sug‘orishga berish, davlat rejasini bajarish maqsadida suv omborining texnik qurilmalarini kundalik tezkor boshqarish; • - barcha inshootlarning, aloqa vositalari, transport, yashash va ishlab chiqarish binolari va boshqa yordamchi qurilma va jixozlarning ekspluatatsiyasini tegishli meyorlar, standartlar, yuriqnomalar va uslubiy ko‘rsatmalarga muvofiq to‘g‘ri tashkil etishni ta’minlash; • - suv omborining ishlash tartibotini tasdiqlangan dispetcherlik grafigiga muvofiq suv omborini to‘ldirish va bo‘shatish bo‘yicha ekspluatatsiya rejalarini bajarish; • - inshootlarning xolatini kuzatish va nazorat qilish hamda ularni ishchi xolatida tutish; • - inshootlarni talab darajasidagi texnik xolatga keltirish bo‘yicha tadbirlar ishlab chiqish, bunda ularning tarkibi, bajarish muddati va ijrochilarini ko‘rsatib ta’mirlash ishlarini bajarish; • - suv omborining ekspluatatsiyasi bo‘yicha xar yilgi xisobotlarni tuzgan xolda texnik xujjatlarni olib borish; • - texnik ekspluatatsiyani yaxshilash va takomillashtirish; • - fan, texnika yutuqlarini va ilg‘or tajribalarni tadbiq etish; • - muxandis-texnik xodimlarning malakasini oshirish. 1-jadval. Yangiqo‘rg‘on suv omborida ishlovchi MTX lar va ishchi-xizmatchilar shtati. № Lavozimlar nomi Xodimlar soni F.I.SH 1. 2. 3. 4. 1. Boshliq 1 2. 2-toifali muxandis-gidrotexnik 1 3. Dispetcher 4 4 Uchastka elektromexanigi 1 Suv ombori bo‘yicha jami: 7 73-son 1–to’plam Iyun-2025 Sahifa: 35 Ustozlar uchun pedagoglar.org Foydalanilgan adabiyotlar: 1.Bakiev M.R., Majidov U. Y., Nosirov B. Sh., Xo‘jaqulov R.T., Rahmatov M.I., Gidrotexnika inshootlari. 1 – jild. -T.: Yangi asr avlodi, 2008. 2.Bakiev M.R., Majidov U. Y.,