MUTAXASSIS KADRLAR TAYYORLASHDA KOMPETENTSIYALARNING TA’RIFI VA ULARNING TURLARI

Аннотация

Mazkur maqolada mutaxassis kadrlar tayyorlashda kompetensiyalarning turlari, ularning kelib chiqish taʻrixi va Soft skill va Hard skill koʻnikmalarning asosiy xususiyatlari haqida soʻz boradi. Tayanch so`z va iboralar: kompetensiyalar, texnologiya, ijodkorlik , Soft skill va Hard skill ko`nikmalar. Аннотатция. В данной статье говорится о видах компетенций в подготовке кадров специалистов, истории их возникновения и основных характеристиках мягких навыков и жестких навыков. Ключевые слова : компетенции, технологии, креативность, мягкие навыки и жесткие навыки. Annotation. This article talks about the types of competencies in the training of specialist personnel, the history of their origin and the main characteristics of soft skills and hard skills. Key words: competencies, technology, creativity, soft skills and hard skills. Hozirgi kunga qadar koʻpchilik kishilar kelajak muvaffaqiyatlarini oʻzining kasbiy bilim, koʻnikma va mahoratiga bogʻlaydi va bu tabiiy nuqtai nazardan toʻg’ri hisoblanadi. Oʻz ishini ustasigina yuksak muvaffaqiyatlarga erishishi mumkin. Lekin kasbiy jihatdan va umuman muvaffaqiyatli boʻlishning yana bir tomoni borki – bu yosh muhandislarning amaliy (soft/yumshoq) ko’mikmalarga ega boʻlishidir. Bizga maʼlumki, kompetentsiyalar - bu shaxsning shaxsiy va ishbilarmonlik fazilatlari, ishni samarali bajarish va yuqori natijalarga erishish uchun zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma va malakalar yig‘indisidir. Hozirgi vaqtda Soft skills (yumshoq) va hard skills (qattiq) kompetensiyalar deb ataladigan yumshoq ko‘nikmalar va qattiq ko‘nikmalarni baholash odatiy holdir. Soft skill va Hard skill nima ma`noni bildiradi ? Soft skills — inglizchadan to‘g‘ridan to‘g‘ri tarjimasi “yumshoq ko‘nikmalar” degan ma’noni bildiradi. Amaliyotda esa, yumshoq ko‘nikmalar insoniy ko‘nikmalar yoki shaxslararo ko‘nikmalar sifatida ham ishlatiladi. Soft skill uchun misollar: Bu oddiy kundalik hayotimizda odamlar bilan muloqot qilish uchun foydalanadigan xatti-harakatlarimizning jamisidir. Soft skills (yumshoq koʻnikmalar) - bu insonning xarakteriga bog‘liq bo‘lgan va https://scientific-jl.com/new 22 55 Volume–78_Issue-1_June-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS hayotiy tajriba orqali erishiladigan shaxsiy fazilatlardir. Bunday universal kompetentsiyalarni miqdoriy jihatdan o‘lchash qiyin. Ular amalda ma‘lum bir ishning o‘ziga xos xususiyatlariga bog‘liq emas, lekin ular karerani shakllantirishga yordam beradi. Bularga intellektual, ijtimoiy va irodaviy kompetensiyalar kiradi:  tanqidiy fikrlash;  qat‘iylik;  tahliliy ko‘nikmalar;  yetakchilik;  aloqa maxorati;  ijodkorlik;  jamoada ishlash qobiliyati;  ko‘p vazifalarni bajarish;  aniqlik va h.k. Masalan, kotib lavozimiga da’vogar uchun muloqot va ko‘p vazifalilik kabi Soft skills (yumshoq) kompetensiyalar, dizayner uchun - ijodkorlik va tanqidiy fikrlash, loyiha menejeri uchun - jamoada ishlash qobiliyati, qat’iyatlilik va tahliliy qobiliyatlar birinchi o‘ringa chiqadi. Hard skills — ingliz tilidan “qattiq ko‘nikmalar” deb tarjima qilinadi. Qattiq ko‘nikmalar — inson tomonidan o‘qib rivojlantiriladigan texnik bilimlar yoki tajriba orqali shakllanadigan qobiliyatlar hisoblanadi[1]. Hard -skills Soft-skills Texnik konikmalar Kommunikativ qobiliyatlar Jihozlar bilan ishlay olishi Shaxslar bilan ishlay olishi Jarayonlar bilan boshqarish Munosabatlarni boshqara olishi Tahlil va raqamlar Sezgilar va tajriba Texnologiya San’at Reglamentlar Intuisiya Standartlar San’at Hard skills (qattiq) koʼnikmalar - bu muayyan ishni bajarish uchun zarur bo‘lgan kasbiy ko‘mpetensiyalardir. Ushbu ko‘nikmalar kollejlarda, institutlarda, kurslarda o‘rgatiladi va ularni imtihon o‘tkazish orqali o‘lchash mumkin. Eng oddiy qiyin ko‘nikmalarga yozish va o‘qish qobiliyati kiradi; bu shuningdek, chet tilini, mahsulot, ish dasturi, standartlar va qoidalarni bilish, mashina haydash va hokazolarni o‘z ichiga oladi. Masalan, frontend dasturchi uchun qattiq ko‘nikmalar quyidagicha ko‘rinadi: HTML va CSS-ni bilish, JavaScript-ni bilish, ramkalar va kutubxonalarni tushunish, https://scientific-jl.com/new 22 66 Volume–78_Issue-1_June-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS SQL so‘rovlarini yozish va h.k. Malaka Namoyish eta olishi Ishlab chiqarish uskunalarini boshqarish Masalan, tikuv mashinasida yubka tikish qobiliyati yoki stanokda buyum qism yaratish O`z kasbiy mutaxassisligi bo`yicha chet tilini Kundalik muloqot uchun chet tilini bilish bilish hali mustahkam mahorat emas. Ammo agar mutaxassis oʻz sohasi boʻyicha ingliz tilida gapirsa yoki geolog oʻz sohasida maxsus atamalarni bilsa, bu boshqa masala Ixtisoslashtirilgan dasturlar bilan ishlash Maqola muallifi yoki yozuvchi qoʻshimcha qobiliyati - maket, taqdimotlar yaratish ravishda mahsulotni oldindan chop etishi va uning reklamasini tayyorlashi mumkin O'n barmoq usulida teginish orqali yozish Odatda, hamma “bir barmoq” bilan yozishi mumkin. Qattiq mahorat - bu texnologiya va maxsus tayyorgarlik natijasi Matematik masalalarni yechish Olim yoki