Методика оценки финансовой устойчивости промышленных предприятий

Аннотация

In the article have been discussed the theoretical aspects of the financial sustainability of enterprises and systematizes the assessment of financial sustainability based on the specifics of industrial enterprises. In addition, was assessed and analyzed financial sustainability of industrial enterprises. Based on the results of the analysis, were proposed scientific recommendations and practical recommendations aimed at improving the financial sustainability of industrial enterprises. Калит сўзлар: барқарорлик; молиявий барқарорлик; молиявий ҳолат; молиявий коэффициентлар; тўлов қобилияти; молиявий ресурс. Кириш Корхоналар молиявий барқарорлиги кўп жиҳатдан корхона ихтиёрида қандай ва қанча маблағ мавжудлиги ҳамда улар корхонанинг қайси йўналишига киритилганлигига боғлиқ. Фойдаланилаётган сармоя йўналиш мавқеига қараб ўз ва қарз маблағларига ажратилади. Корхонанинг ўз маблағлари ўзини-ўзи молиялаш талаблари зарурати билан изоҳланади ҳамда у корхона мустақиллигининг асоси ҳисобланади. Бироқ инобатга олиш керакки, корхона фаолиятини молиялаш ўз маблағлари ҳисобига амалга ошириш ҳар доим ҳам фойдали ҳисобланмайди ва бу асосан мавсумий характерга эга ишлаб чиқаришда ўз аксини топади. Бунда айрим вақтда банк ҳисоб рақамларида катта ҳажмда маблағлар йиғилиб қолади ва аксинча бошқа вақтда маблағларни топиб бўлмайди. Бундан ташқари эътибор қаратиш керакки, агар молиявий ресурслар нархи юқори бўлмаса, корхона кредит ресурслари учун тўлашга нисбатан киритилган маблағдан юқори натижа эришишни таъминлаши ва қарз маблағларини жалб этиш эса ўз маблағлар рентабеллиги ошишига олиб келиши мумкин. Айни дамда, корхона маблағлари асосан қисқа муддатли мажбуриятлар ҳисобига шаклланган бўлса, унда корхона молиявий ҳолати беқарор бўлади. Яъни қисқа муддатли сармоялардан 6/2018 (№ 00038) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 6, ноябрь-декабрь, 2018 йил фойдаланишда узоқ муддатли айланмага жалб этмаслик ва уни ўз вақтида қайтаришни назорат қилишга йўналтирилган доимий тезкор ишлашни талаб этади. Демак, корхонанинг молиявий ҳолати ўз ва қарз маблағларнинг оптимал мувозанатига бевосита боғлиқ. Молиявий стратегияни тўғри шакллантириш корхоналар фаолияти самарадорлигини оширишга ёрдам беради. Шундай қилиб, молиявий барқарорлик корхона фаолиятини молиялаштириш манбаларига бевосита боғлиқ. Шу муносабат билан алоҳида таъкидлаш лозимки, иқтисодий тизимнинг энг муҳим таркибий қисми ҳисобланган корхоналарнинг молиявий барқарорлиги мамлакат иқтисодиётининг барқарор ўсишига эришишда муҳим аҳамиятга эга. Чунки, молиявий барқарорлик ва унга эришиш хўжалик юритувчи субъектлар фаолият юритиш қобилиятини таъминлашнинг гарови ҳамда унинг мустаҳкам мавқеъга эга бўлишининг асоси сифатида хизмат қилади. Шу нуқтаи назардан, молиявий барқарорлик, корхонанинг ўрта ва узоқ муддатли истиқболдаги молиявий имкониятларини аниқлаш муҳим иқтисодий муаммолар жумласига киради. Корхона фаолиятида молиявий барқарорликни баҳолаш усулларининг чегаралари ва уларнинг бутун тизимидан энг самарали фойдаланиш имкониятлари, кўрсаткичлар алгоритми ва уларни талқин этиш, мулкчилик ва тармоқ хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда уларнинг мезонларини тадқиқ этиш долзарб ҳисобланади. Мавзуга оди адабиётлар таҳлили Маълумки, молиявий барқарорликни баҳолашнинг умумий қабул қилинган ягона мезони ҳозирча мавжуд эмас. Бундан ташқари, бир хил иқтисодий мазмундаги коэффициентлар турли хил номларда қўлланилади. Масалан, молиявий манбаларнинг умумий даражасида ўз манбаларининг улушини тавсифловчи кўрсаткич турлича номланади. Хусусан, мустақиллик коэффициенти *2, 3, 4, 5+ (Л.В.Донцова, Н.А.Никифорова, И.И.Мазурова, Г.В.Савицкая, О.В.Ефимова), мулкчилик коэффициенти *6, 7, 8+ (В.П.Астахов, И.Т.Балабанов, Н.А.Русак), автономия коэффициенти *9, 10, 11, 12, 13, 14, 15+ (В.Г.Артеменко, В.М.Беллендир, Л.Т.Гиляровская, М.Н.Крейнина, Г.П.Герасименко, Э.А.Маркарьян, А.Д.Шеремет, Р.С.Сайфулин, А.И.Ковалев, В.П.Привалов, Л.Г.Макарова), хусусий сармояни жамлаш коэффициенти *16+ (В.В.Ковалев). Шундай қилиб, коэффициентларни номлаш учун ягона стандартлар мавжуд эмас, шунинг учун уларнинг ҳар хил маъно касб этиши молиявий барқарорликни таҳлил қилишнинг таклиф этилаётган услубиётларини таққослашни мураккаблаштиради. Корхоналарнинг молиявий барқарорлигига нисбатан мавжуд фикрлар ва уни тавсифловчи кўрсаткичлар нуқтаи назаридан таҳлил қилган ҳолда иккита ёндашувни ажратиш мумкин. Биринчи ёндашув собиқ Иттифоқ давлатлари иқтисодиётида юзага келган бўлиб, унда корхонанинг тўлов қобилияти ва унинг ўз айланма маблағлари билан таъминланганлиги, молиявий барқарорликнинг асосий мезони сифатида ўрганилади. Бироқ ушбу кўрсаткичлар корхонанинг молиявий ҳолатини тўлиқ тавсифлай олмайди, чунки маълум санага – давр боши ва якунига кўра баланс бўйича ҳисоблаб чиқилади ва шунинг учун ушбу вақт мобайнида катта ўзгаришларга дуч келиши мумкин. Молиявий барқарорликка нисбатан МДҲ давлатлари иқтисодчиларининг бундай фикри, бизнингча, тўғри ҳисобланади. Чунки узоқ вақт мобайнида