GAZNI QAYTA ISHLASHDA ABSORSIYON JARAYONNI AVTOMATLASHTIRISH VA DASTUR ALGORITMINI ISHLAB CHIQISH

Аннотация

In this article, PLC microcontrollers are used to automate, control, and monitor various stages in gas processing and absorption processes. According to Kimray, they act as a central control unit, receiving information from sensors and Выпуск журнала №-27 Часть–1_Июнь –2025 238 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT then sending signals to actuators to control the process. Although PLCs and microcontrollers are different, they can be used in gas absorption processes for control and automation, with PLCs being preferred for larger, more complex systems. PLCs are specialized industrial computers that are robust and reliable, while microcontrollers can be used in more general-purpose and smaller applications. Keywords: Gas pressures, pressure sensors, gas pressure sensors. Kirish. Gazni qayta ishlash (ya'ni gazni tozalash, ajratish, va foydali mahsulotlarga aylantirish) jarayonida dastur algoritmini tuzish uchun avvalo texnologik bosqichlarni tushunish kerak. Quyida gazni qayta ishlashdagi asosiy bosqichlar va ularni nazorat qiluvchi dasturiy algoritm strukturasini ko'rish mumkin. Gaz olishda absorbsion jarayonning dastur tilini ishlab chiqish uchun, dastlab jarayon qanday ishlashini tushunishimiz kerak. Absorbsion jarayoni — bu gaz aralashmasidan ma'lum bir komponentni suyuqlik yordamida olib tashlash jarayonidir. Misol uchun, gaz aralashmasidan CO₂ ni ammiak yoki suv orqali yutib olish. Dasturlari quyidagi vazifalarni bajarishi mumkin:  Kiruvchi gazning tarkibini qabul qilish (masalan, CO₂, N₂, CH₄ foizlari)  Absorberdagi suyuqlik miqdori va xossalarini hisoblash  Gaz va suyuqlik o‘rtasida massa almashinuvini hisoblash (masalan, mass balance)  Chiqayotgan gaz va suyuqlik tarkibini aniqlash  Jarayon samaradorligini hisoblash 1. Absorbsion jarayoni nima? Absorbsion — gaz aralashmasidan ma’lum bir gaz komponentini suyuqlik yordamida ajratib olish jarayonidir. Bu jarayonda gazdagi ma’lum komponent (masalan, CO₂, H₂S) suyuqlik (absorbent) tomonidan yutiladi va gaz aralashmasining tarkibidan ajraladi. 2. Absorbsion jarayonining asosiy elementlari:  Gaz aralashmasi: Ichida yutilishi kerak bo‘lgan komponent mavjud. Выпуск журнала №-27 Часть–1_Июнь –2025 239 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT  Absorbent suyuqlik: Yutilish jarayonida ishlatiladi (masalan, suv, ammiak, monoetanolamin).  Absorber: Gaz va suyuqlik o‘zaro aloqada bo‘ladigan uskuna (masalan, ustun).  Mass almashinuv: Gazdagi komponent suyuqlikka o'tadi. 3. Absorbsion jarayonining fizik va kimyoviy asoslari  Mass almashinuv qonuni: Absorbsiya jarayonida komponentning gaz fazasidan suyuqlik fazasiga o'tishi mass almashinuv tenglamalari bilan tavsiflanadi.  Henry qonuni: Gaz komponentining suyuqlikdagi konsentratsiyasi uning gazdagi konsentratsiyasiga proporsionaldir.  Kimyoviy reaktsiyalar (agar mavjud bo'lsa): Masalan, ammiak yordamida CO₂ ni yutish kimyoviy reaktsiyalar orqali sodir bo'lishi mumkin. 4. Jarayonni modellash va hisoblash Kiruvchi ma’lumotlar:  Kiruvchi gaz aralashmasining tarkibi va miqdori  Absorbentning tarkibi, miqdori va xossalari  Jarayon harorati va bosimi  Absorbsiya samaradorligi Hisoblash bosqichlari:  Gaz va suyuqlik oqimlarini kiritish  Gaz tarkibidagi yutilishi kerak bo‘lgan komponent hajmini hisoblash  Mass balans tenglamalarini tuzish  Chiqish gaz va suyuqlik tarkibini hisoblash 5. Jarayon samaradorligini baholash  Yutilgan gaz komponenti miqdori: Kiruvchi va chiquvchi gaz tarkibi farqi orqali  Absorbentning to‘yinganligi: Suyuqlikda yutilgan gaz miqdori  Mass balansni tekshirish: Kiruvchi va chiquvchi massalar tengligi 6. Dasturiy ta’minot uchun zarurliklar Выпуск журнала №-27 Часть–1_Июнь –2025 240 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT  Kiruvchi ma’lumotlarni foydalanuvchidan qabul qilish (gaz tarkibi, oqimlar, harorat, bosim)  Mass balans va yutilish samaradorligini hisoblash modullari  Natijalarni vizual ko‘rsatish (jadval, grafik)  Hisoblashlarni avtomatlashtirish va optimallashtirish imkoniyati 7. Amaliy qo‘llanilishi  Gaz tozalash zavodlari (masalan, tabiiy gazdan CO₂ ni olib tashlash)  Kimyo sanoati (reaksiyalarni boshqarish)  Atrof-muhitni muhofaza qilish (gaz chiqindilarini kamaytirish) 1-rasm. Gazning absorsion jarayon dastur tili Выпуск журнала №-27 Часть–1_Июнь –2025 241 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Gaz-suyuqlikning yutilishi, ya'ni gaz va suyuqlik fazasi o'rtasidagi diffuziv fizik va yoki kimyoviy massa almashinuvi jarayoni, odatda, purkagichlarda yoki o'ralgan ustunlarda amalga oshiriladi va buni biz dasturlash tili yordamida amalga oshiramiz, bu etarli massa almashinuvi yuzasi va fazalar bilan aloqa qilish vaqtini ta'minlaydi. Ko'pgina VOSClar suvda yomon eriganligi sababli , ularning jismoniy singishi uchun ko'pincha uchuvchan bo'lmagan, yuqori qaynaydigan organik erituvchilar ishlatiladi. Kimyoviy assimilyatsiya sinovlari, shuningdek, konsentrlangan mineral kislotalar (jumladan, HNO3 va H2SO4) yuqori haroratlarda - 60 ° C gacha sezgir element yordamida amalga oshirildi . Ularning vazifasi u