YURAK QON-TOMIR KASALLIKLARI.

Аннотация

This article is about cardiovascular diseases and the diseases they can cause, their treatment. It is important to study cardiovascular problems aimed at preserving human health. About ischemic heart disease and its causative factors. Keywords: Cardiovascular system, diseases, ischemia, coronary artery, hypertension, heart failure, angina pectoris, severe heart disease, human health. Mavzuning dolzarbligi : Hozirgi kunda yurak qon-tomir kasalliklari bilan og’rigan bemorlarda o’lim sabablari orasida yetakchi o’rinda turmoqda. Tez urbonizatsiya,stess noto’g’ri ovqatlanish ,kam harakatlilik kabi omillar yurak qon tomir kasalliklatining kuchayb ketishiga sabab bolmoqda. Shu jumladan bu tizimning tibbiy jihatlarini o’rganish kasallikning oldini olish va zamonaviy tibbiy texnologiyalarni 178 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 13.14/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 3, Выпуск 05, Мая rivojlantirishda nihoyatda dolzarb ahamiyat kasb etadi.Yurak qon tomir tizimi inson hayotining uzluksizligini ta’minlovchi tizim hisoblanadi.Shuning uchun yurak va qon tomirlarning tuzulishi, ularning faoliyati va ularni kasalliklardan asrash mexanizmlarini chuqur o’rganish dolzarb ilmiy va amaliy ahamiyat kasb etadi. Kirish: Yurak- qon tomir kasalliklari (YQTK)- yurak va qon tomirlari kasalliklarining umumiy nomidir. Hozirgi paytda ushbu kasalliklar butun dunyo boʻylab aholining oʻlimi va nogironligining asosiy sabablaridan biri hisoblanadi. JSST hisob-kitoblariga koʻra, 2016-yilda 17,9 million kishi yurak-qon tomir kasalliklaridan vafot etgan, bu butun dunyo boʻylab oʻlim holatlarining 31 foizini tashkil etgan. Ushbu oʻlimlarning 85% MI va insult tufayli sodir boʻlgan.YQTKdan oʻlimning 75% dan ortigʻi past va oʻrta daromadli mamlakatlarda, erkaklar va ayollar orasida deyarli tengdir .70 yoshgacha boʻlgan yuqumli boʻlmagan kasalliklardan oʻlgan 17 million oʻlimning 82 foizi past va oʻrta daromadli mamlakatlarda sodir boʻladi va ularning 37 foizi yurak-qon tomir kasalliklaridan kelib chiqadi.Past va oʻrta daromadli mamlakatlardagi odamlar koʻpincha xavf omillari boʻlgan shaxslarni erta aniqlash va davolash uchun integratsiyalashgan birlamchi tibbiy yordam dasturlaridan foydalana olmaydi va ularning ehtiyojlarini qondiradigan samarali tibbiy xizmatlardan kamroq foydalanish imkoniyatiga egadirlar. Natijada, koʻp odamlar yurak-qon tomir kasalliklari va boshqa yuqumli boʻlmagan kasalliklardan yoshroq, koʻpincha eng samarali yillarida vafot etadilar. YQTK va boshqa yuqumli boʻlmagan kasalliklar sogʻliqni saqlashning halokatli xarajatlari tufayli oilalarning yanada qashshoqlashishiga yordam beradigan dalillar mavjud. Makroiqtisodiy darajada YQTKlar past va oʻrta daromadli 179 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 13.14/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 3, Выпуск 05, Мая mamlakatlar iqtisodiga ogʻir yuk yuklaydi YQTKning asosiy turlari Arterial gipertenziya Arterial gipertenziya (AG) — qon bosimining 140/90 mm Hg gacha va undan yuqori koʻtarilishi. Birlamchi asosiy arterial gipertenziya (gipertoniya) zamonaviy sharoitda bartaraf etilgan maʼlum sabablarga koʻra bosimning oshishi patologik jarayonlarning mavjudligi bilan bogʻliq emas. Bu yurak-qon tomir tizimining eng keng tarqalgan patologiyasidir. Simptomatik yoki ikkilamchi gipertenziyada qon bosimining oshishi yurak yoki qon tomir kasalliklari, endokrin tizim patologiyasi yoki boshqa holatlarning natijasidir. 180 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 13.14/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 3, Выпуск 05, Мая Yurak ishemiyasi Ishemik yurak kasalligi (YuIK), shu jumladan barqaror stenokardiya, beqaror stenokardiya, miokard infarkti) — koronar arteriyalar orqali qon oqimining buzilishi natijasida kelib chiqqan miokard shikastlanishi. Koronar arteriya kasalligining eng keng tarqalgan sababi dislipidemiya fonida koronar arteriyalarning aterosklerozidir. Mamlakatimizda koronar arteriya kasalligi kattalarning barcha YQTKlar orasida tibbiyot muassasalariga tashrif buyurishining eng keng tarqalgan sababidir. YuIKning eng xavfli shakllaridan biri va oʻlimning asosiy sabablaridan biri bu miokard infarkti (MI) — koronar qon oqimining keskin yomonlashishi tufayli miokardning bir qismining nekrozi (oʻlim). Xarakterli klinik koʻrinishiga, EKG — qondagi miokard nekrozi belgilari faolligining oʻzgarishiga ega.a MI turli mezonlarga koʻra tasniflanadi: hajmi, lokalizatsiyasi, rivojlanish boshlanishidan- vaqt va boshqalar. Miya qon tomirlari kasalliklari Serebrovaskulyar kasalliklari, yoki miyaning qon tomir kasalliklari, miya moddasining shikastlanishiga olib keladigan miyani taʼminlaydigan qon tomirlarining shikastlanishi bilan namoyon boʻladigan kasalliklar guruhidir. Oʻtkir serebrovaskulyar kasalliklar orasida eng xavflisi insult boʻlib, u oʻlimning ikkinchi eng keng tarqalgan sababi va dunyodagi nogiro