К содержанию
РецензированоRU2025

INGLIZ VA O’ZBEK TILLARIDA SUNIY INTELEKT LEKSIKASINING CHOG’ISHTIRMA TADQIQI.

CHOG’ISHTIRMA TADQIQI. · Xolliyeva Sarvinoz Ikramovna · Arapov G'ayrat · Ilmiy rahbar

Международный журнал искусственного интеллекта · 05 · 2025

Аннотация

В данной статье представлен сопоставительный анализ лексики, связанной с искусственным интеллектом (ИИ), в английском и узбекском языках. Быстрое развитие современных технологий привело к появлению новых понятий и терминов в области ИИ, и их языковое воплощение в национальных языках представляет научный интерес. Лексика английского языка в данной области широко используется как результат глобального технологического прогресса, тогда как узбекская терминология преимущественно формируется на основе перевода и адаптации. В исследовании рассматриваются модели словообразования, семантические сходства и различия, функционально-стилистические особенности, а также частота употребления терминов в речи. Особое внимание уделено морфологическим и синтаксическим характеристикам лексических единиц. Результаты page 1086 INTERNATIONAL JOURNAL OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE ISSN: 2692-5206, Impact Factor: 12,23 American Academic publishers, volume 05, issue 05, 2025 Journal: https://www.academicpublishers.org/journals/index.php/ijai исследования способствуют стандартизации терминов, связанных с ИИ, и позволяют выработать рекомендации по их точному и последовательному использованию в узбекском языке. Ключевые слова: искусственный интеллект, лексические единицы, терминология, сравнительный анализ, перевод и адаптация Zamonaviy fan va texnologiya taraqqiyoti insoniyat hayotining barcha jabhalariga o‘z ta’sirini ko‘rsatmoqda. Ayniqsa, sun’iy intellekt (SI) sohasining jadal rivojlanishi natijasida har kuni yangi atamalar, tushunchalar va texnologiyalar yuzaga kelmoqda. Bu esa lingvistik muhitda yangi leksik birliklarning paydo bo‘lishi va ularning o‘zbek tiliga kirib kelishi jarayonini jadallashtirmoqda. Ingliz tili sun’iy intellektning global ilmiy-texnik tili sifatida yetakchilik qilayotgani bois, ushbu sohadagi terminologiya asosan ingliz tilidan boshqa tillarga, xususan, o‘zbek tiliga o‘girilmoqda yoki adaptatsiya qilinmoqda. Ushbu maqola ingliz va o‘zbek tillarida sun’iy intellektga oid leksik birliklarning qiyosiy tahlilini maqsad qilgan bo‘lib, lingvistik jihatdan bu terminlarning qanday shakllanayotganini, semantik va uslubiy xususiyatlarini, tarjima jarayonidagi o‘zgarishlarni o‘rganadi. Bunday tahlil orqali nafaqat SI terminologiyasining tilimizga qanday moslashayotganini aniqlash, balki ularni standartlashtirish va samarali qo‘llash bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqish ham mumkin. Maqolaning dolzarbligi shundaki, sun’iy intellekt sohasidagi axborotlar hajmi tobora oshib bormoqda va bu sohada faoliyat yuritayotgan mutaxassislar, tarjimonlar hamda tilshunoslar uchun aniqlik va izchillik muhim ahamiyatga ega. Shu bois mazkur mavzuning o‘rganilishi hozirgi zamon tilshunosligining dolzarb yo‘nalishlaridan biri sifatida qaraladi. Sun’iy intellekt (AI – Artificial Intelligence) — bu kompyuter tizimlari va dasturlarining inson aqliga xos vazifalarni bajarishga qodir bo‘lishi, ya’ni o‘rganish, mantiqiy fikrlash, muammoni hal qilish, nutqni tushunish va ishlab chiqarish kabi funksiyalarni bajarishi bilan tavsiflanadi. Ushbu soha XX asrning ikkinchi yarmida shakllana boshlagan bo‘lsa-da, aynan XXI asrda jadal rivojlandi va zamonaviy tilshunoslikda alohida e’tibor markaziga aylandi. Sun’iy intellektga oid leksika lingvistik jihatdan ko‘p qatlamli va murakkab tizimga ega. Bunday terminlar orasida sof ilmiy texnik atamalar (masalan, neural network, machine learning, algorithm) bilan bir qatorda metaforik (masalan, digital brain, thinking machine) yoki qisqartmalar (masalan, AI, NLP, AGI) keng qo‘llaniladi. Ingliz tilida bu leksik birliklar ko‘pincha analitik va kompozitsion usullar orqali shakllanadi. O‘zbek tilida esa SI sohasiga oid leksika ko‘proq ikki yo‘l orqali boyimoqda. To‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima: Masalan, machine learning – mashinali o‘rganish, neural network – neyron tarmoq. Transliteratsiya va adaptatsiya: Masalan, algoritm, robototexnika, intellekt, platforma kabi so‘zlar ingliz yoki rus tilidan moslashtirilgan. Sun’iy intellektga oid terminlarning leksik, morfologik va semantik jihatlarini tadqiq etish lingvistik tahlil nuqtai nazaridan muhim bo‘lib, bu orqali nafaqat ularning mazmuni ochib beriladi, balki ikki til o‘rtasidagi farq va o‘xshashliklar aniqlanadi. Terminlarning morfemik tuzilishi, nutq qismlari bo‘yicha tasnifi, ularning sinonimik qatorlari va funksional-uslubiy qamrovi ayni tadqiqotning asosiy obyekti hisoblanadi. Ingliz tili sun’iy intellekt sohasining asosiy ilmiy-texnik tili hisoblanadi. Ushbu til sun’iy intellektga oid ko‘plab innovatsion tushunchalarni yaratgan, ularni atamalashtirgan va jahon miqyosida tarqatgan. Sun’iy intellekt leksikasi ingliz tilida dinamik rivojlanayotgan tizim bo‘lib, yangi so‘zlar va birikmalar deyarli har kuni paydo bo‘lmoqda. Ingliz tilidagi SI leksikasi asosan turli usullar bilan hosil bo‘ladi: page 1087 INTERNATIONAL JOURNAL OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE ISSN: 2692-5206, Impact Factor: 12,23 American Academic publishers, volume 05, issue 05, 2025 Journal: https://

Доказательный фрагмент

«В данной статье представлен сопоставительный анализ лексики, связанной с искусственным интеллектом (ИИ), в английском и узбекском языках.»

Образец извлечения

Демо-превью

В данной статье представлен сопоставительный анализ лексики, связанной с искусственным интеллектом (ИИ), в английском и узбекском языках. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Просмотров
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
artificial intelligence, lexical units, terminology, comparative analysis, translation and
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники