TA’MINLAGICH-TOZALAGICHINI TOZALASH SAMARADORLIGIGA VA JIN ISH UNUMDORLIGIGA TA’SIRINING TADQIQOTLARI

Аннотация

In order to improve the efficiency of the cotton cleaning process and improve the quality of the fiber, the Gin feeder was improved with a colosnik grid. This constructive change serves to more effectively separate cotton raw materials from impurities and reduce the likelihood of fiber damage. Studies have found that the cleaning efficiency of the feeder in cleaning Cotton of varieties I and III has increased by an average of 2.4 (abs)% compared to the current system. Fiber quality also improved by 0.46% (abs) for Type I cotton and 0.22% (abs) for Type III cotton. Experimental results showed that the fiber obtained using an improved gin supplier fully met the requirements of the O‘zSst 604:2016, accounting for the quality level of cotton “Superior” grade of varieties I and III. This innovative approach serves to obtain high-quality fiber in the cotton industry, improve production efficiency, and reduce product cost. The results of this research can be applied in cotton ginning enterprises, making it possible to further improve the technological processes of the industry. Kalitli so‘zlar: Ta’minlagich-tozalagich, arrali jin, to‘rli yuza, paxta, tola, chigit, ifloslik, ish unumdorlik, tozalash samaradorlik. Ключевые слова. Джин с пилой, сетчатая поверхность, барабан с колышком, колосниковая решетка. Keywords: Saw gin, mesh surface, pile drum, colosnik grill. Kirish. Paxtani mayda iflosliklardan tozalovchi tozalagichlar asosan paxta tozalash korxonasini paxtani quritish-tozalash syexiga o‘rnatiladi. Lekin paxtani quritish-tozalash syexida paxta tarkibidan mayda iflosliklar yetarli darajada ajralishiga ulgurmasligi uchun texnologik tizimda tozalash syexidan keyingi paxtani jinlash syexidagi arrali jinlarning ta’minlagich-tozalagichida paxtani mayda iflosliklardan tozalash jarayoni amalga oshiriladi [1]. Paxtani mayda iflosliklardan tozalash usuliga qarab, tozalagichlar pnevmatik, pnevmomexanik va mexanik usulda paxtadan mayda iflosliklarni ajratish uskunalariga bo‘linadi. Tozalash tizimi texnologiyasida o‘rnatilishiga qarab, alohida va batareya 71 holatida bo‘ladi. Paxtani xarakatlanish yo‘nalishi bo‘yicha tozalagichlar to‘g‘ri oqimli va o‘q bo‘ylab paxtani tozalash uskunalariga bo‘linadi [2]. Arrali jinlarni ta’minlagich- tozalagichida paxtani xarakatlanish yo‘nalishi to‘g‘ri oqimli bo‘lib, paxtadan mayda iflosliklarni ajratish jarayoni mexanik usulda amalga oshiriladi. O‘tgan asrning 50-yillariga kelib, arrali jinlarda 3XAD rusumli to‘rt barabanli ta’minlagich-tozalagich ishlatilgan [3]. Ta’minlagi-tozalagichni tozalash samaradorligi kam bo‘lib, o‘rtacha 7-9% dan oshmagan. Bundan tashqari ta’minlagich- tozalagichdan paxtani bir tekis yoyilmasdan ishchi kameraga berilishi yuzaga kelgan. Natijada jin ishchi kamerasida tiqilishlar bo‘lib, jin ish unumdorligini kamayishiga olib kelgan [4]. 1960-yiliga kelib paxtani mashina yordamida terib olish jadallashgani sababli arrali jindagi 3XAD rusumli ta’minlagich-tozalagich tozalash samaradorligi bilan sanoat talabiga javob bermagan. So‘ngra ta’minlagich-tozalagich takomillashtirilib, CHPV-4,5 rusumida ishlab chiqarilgan va ishlab chiqarishga joriy etilgan [5]. Jindagi CHPV-4,5 rusumli ta’minlagich-tozalagich konstruksiyasiga asosan ta’minlovchi valiklar 1, qoziqli-plankali barabanlar 2, to‘rli yuza 3, arrachali barabanlar 4, 5, mahkamlovchi cho‘tkalar 6, 7, kolosnikli panjaralar 8, 9, ajratuvchi plankali baraban 10, shpagatushlagich 11, to‘rli yuza 12, chiqindi shnegi 13 va paxtani chiqaruvchi bo‘g‘iz 14 dan iborat (1-rasm). CHPV-4,5 rusumli ta’minlagich-tozalagichda paxta mayda va yirik iflosliklardan tozalangan. Paxtani mayda iflosliklardan tozalash uchun qoziqli va shpagatushlagich barabanlar ostiga to‘rli yuzalar, yirik iflosliklardan tozalash uchun esa kolosnikli panjaralar o‘rnatilgan. 72 1-rasm. CHPV-4,5 rusumli jinni ta’minlagich-tozalagichi sxemasi 1-ta’minlovchi valiklar; 2- qoziqli-plankali baraban; 3, 12-to‘rli yuzalar; 4, 5-arrachali barabanlar; 6,7- mahkamlovchi cho‘tkalar; 8,9- kolosnikli panjaralar; 10-plankali baraban; 11-shpagatushlagich; 13- chiqindi shnegi; 14-yo‘naltiruvchi bo‘g‘iz. CHPV-4,5 rusumli ta’minlagich-tozalagichda olib borilgan tadqiqot ishlarining natijasi shuni ko‘rsatadiki, mashina yordamida terilgan va quritish-tozalash syexidan o‘tgan I-navli paxtani tozalashda tozalagichning tozalash samaradorligi o‘rtacha 55 % gacha bo‘lgan. Bunda tolaning iflosligi 0,5 (abs)% ga kamaygan. CHPV-4,5 ning tozalash samaradorligi yuqori bo‘lishiga qaramasdan ishlab chiqarishga joriy etilmagan. Bunga asosiy sabablardan biri tozalagichda paxtaning keragidan ortiq titilishidan paxta formasining kattalashishi bilan shpagatushlagich 11 ni aylanishidan plankali baraban 10 tomonga paxtani otib berishida paxtaning bir qismi plankali baraban 10 atrofida aylanib qolishi va arrachali barabanlar 4 va 5 ga otib berishdek noxish xolatlar yuzaga kelib, jarayonda paxtaning tiqilishiga olib kelgan. Bundan tashqari keragidan ortiq titilgan paxtani ishchi kameraning kir