ELEKTR ENERGIYASINI O’LCHASH VA NAZORAT QILISHDA AVTOMATLASHTIRILGAN TIZIMLARDAN FOYDALANISHNI TATBIQ QILISH

Аннотация

Zamonaviy elektron dachiklar elektroenergiya boshqarishining asosiy komponentlaridan biri hisoblanadi. Ular energiyani samarali ravishda nazorat qilish, monitoring qilish va taqsimlash imkonini beradi. Kalit so‘zlar: Elektr energiyasi, avtomatlashtirilgan tizimlar, energiya samaradorligi, yo‘qotishlarni kamaytirish, o‘lchash texnologiyalari. Elektr energiyasini samarali boshqarish va nazorat qilishning ahamiyati. Avtomatlashtirilgan tizimlarning rivojlanishi va ularning energetika sohasiga kiritilishi. Avtomatlashtirilgan tizimlar haqida umumiy tushuncha. Elektr energiyasini o‘lchash va nazorat qilish tizimlarining asosiy komponentlari (sensorlar, ma'lumot uzatish qurilmalari, dasturiy ta'minot). Energiya resurslariniiig rivojlangan savdosi ma'lumotlarni o‘lchash, yig‘ish va qayta ishlash bosqichlarida inson ishtirokini minimumga olib keladigan va energiya resurslarini yetkazib beruvchi tomonidan ham, iste’molchi tomonidan ham turli tarif tizimlariga ishonchli, aniq va ixcham moslashtirilgan avtomatlashtirilgan tizimli energiyani hisoblashdan foydalanishga asoslangan tizimlarni tatbiq etishni talab qilmoqda. Shu maqsadda, iste’molchilar hamda ta’minotchi korxonalar o‘z obyektlarida ENHATni tashkil qiladilar. https://scientific-jl.com/luch/ 1 8 3 Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025 Ushbu “Aqlli” tizimning yana bir xususiyati shundaki, maʼlumotlarni soxtalashtirishga urinish, yaʼni hisoblagichga taʼsir oʻtkazish holatlari yuzaga kelsa darhol oʻchadi va tizimga xabar joʻnatadi. Shuningdek, energiya toʻlovi toʻlanmagan taqdirda masofadan oʻchish xususiyatiga ham ega. Eng asosiysi zamonaviy hisoblagichlar elektr taʼminoti korxonasi tomonidan 10 yilda bir marotaba qiyoslovdan oʻtkaziladi. Modem aloqali ENHAT Modem aloqali ENHAT ni qurishda har doim ham samarali ishlatilmaydigan AIJ hamda elektr energiyasi hisoblagichi atrofida sifatli raqamli telefon liniyasini bo’lishi ko’zda tutiladi (1-rasm). 1-rasm. Modem aloqali ENHAT Tijorat va texnik ENHAT Vazifasi bo'yicha sanoat korxonalarining ENHATlari tijorat va texnik asosida hisobga olish tizimlariga bo‘linadi. Tijorat asosida hisobga olish tizimi deb, iste’mol qilingan elektr energiyaga to‘lovni amalga oshirish uchun foydalaniladigan hamda energiyani hisobga olish tizimiga aytiladi (mos ravishda tijorat asosida hisobga olish tizimi uchun ishlatiladigan asboblar tijorat hisobga olish asboblari deyiladi). Texnik yoki nazorat qilish orqali hisobga olish tizimi deb, korxona ichida uning boMimlari va obyektlarida texnologik jarayonlarini nazorat https://scientific-jl.com/luch/ 1 8 4 Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025 qilish uchun hisobga olishga aytiladi. Texnik asosidagi hisobga olish tizimi tijorat tizimining asosini tashkil etadi. Texnik hisobga olish elektr energiyadan foydalamshm jony boshqarish, rejalashtirish, meyorlashtirish va tahlil qilish funksiyalarini bajarihshi uchun axborot bazasim tashkil etadi. Sanoat korxonalarida elektr energiyani texnik hisobga olishning olib borilishi quyidagilarga imkon beradi: • sexlarda elektr energiyadan noratsional foydalamshm • energiya resurslarini tejash va mahsulot birligiga to g n keladigan elektr energiya sarli miqdorini kamaytirish. Texnik hisobga ohsh tizimining vazifasi katta о lchamligi va murakkabhgi bilan ajralib turadi. Hozirgi vaqtda texnik hisobga olish tizimi taqsimlash va transformator podstansiyalari pog'onasida amalga oshirilmoqda. Bu tizimdagi hisoblagichlar u yoki bu sex tomonidan sarflangan elektr energiyani to g ridan to‘g‘ri qayd eta olmaydi, chunki har bir sex elektr ta mmotim bir necha transformator podstansiyalaridan (yoki taqsimlash podstansiyalaridan) oladi, ular har biri esa, o‘z navbatida, bir necha sexlami ta’minlaydi. Masalan, 1.2-rasmda tasvirlangan korxona sxemasi uchun 2 -sex elektr ta’minoti Wh2 hisoblagich bo'yicha aniqlanadi. 1-sex 1-TP dan (Whi hisoblagich) va 2- TP dan (Wh3 va Wh2 hisoblagichlar koTsatkichlari ayirmasi) ta’minlanadi. Shunday qilib, 1-sexning elektr iste’molim 1-sex = Whi +(Wh3 - WI12) ifoda bo‘yicha aniqlash mumkin. Wh3 hisoblagich ko‘pincha TP da emas, bosh pasaytiruvchi podstansiya (BPP) da, ya’ni ta’minot kabeli oxirida o‘matiladi Odatda sexlar va texnologik uskunalar bo yicha elektr energiya iste’molini hisobga olislmi ajratishni amalga oshirish uchun qo‘shimcha hisoblagichlar o‘matilishi, qayta ulamshlarni amalga oshirish va podstansiyalami tartiblashtirish zarur. https://scientific-jl.com/luch/ 1 8 5 Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025 Bozor munosabatlarining rivojlanishi, korxonalami qayta modernizatsiya qilish, ulaming alohida bo linmalanm texnologik jarayonlarga bog‘liq ravishda ajratish va tijorat tomonidan mustaqil, lekin ishlab chiqarishm energiya ta minoti umumiy sxemasi orqali bog‘langan — tijorat va texnik asosida hisobga olish subabonentlari bir tizim doirasida birlashadi Mos ravishda tijorat va texnik hisobga olish tizimi ENHATlari alohida hamda yagona tizimsifatida ishlatilish imumkin. Ikki turdagi tijorat va texnik hisobga olish tizimi o‘ziga xos xususiyatlarga ega. Tijor