MAVZU: YOSH DZYUDOCHILARNING MA’NAVIY IRODAVIY SIFATLARINI TARBIYALASH USLUBIYATI

Аннотация

The article is devoted to the importance, methods and methodological recommendations of forming not only physical, but also spiritual and volitional qualities of young judoists in their upbringing. The work covers the following issues: Philosophical principles of judo ("Seiryoku Zenyo", "Jita Kyoei") and their role in shaping the personality of young athletes; Methods for developing such basic spiritual and volitional qualities as will, discipline, patience, respect in https://scientific-jl.com/luch/ 4 1 7 Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025 young judoists; Effective educational methods such as personal demonstration of coaches, psychological preparation, strengthening team spirit; The importance of applying the principles of fair play in competitive situations. The article can be useful as a practical guide for coaches, parents and sports schools. It considers the pedagogical aspects of teaching judo not only as a sport, but also as a philosophy of life. Keywords: judo, spiritual education, willpower, sports pedagogy, fair play, Jigoro Kano's philosophy. Dzyudo – nafaqat jismoniy kuch va texnik mahoratni, balki insonning ma’naviy kamolotini rivojlantirishga qaratilgan sport turidir. Bugungi kunda sportchilarning faoliyatida nafaqat fizik tayyorgarlik, balki ularning psixologik barqarorligi, axloqiy qadriyatlari va irodaviy qat’iyati ham hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Yosh dzyudochilarni tarbiyalashda murabbiylarning asosiy vazifasi – nafaqat sport natijalarini oshirish, balki ularni insoniy fazilatlar bilan ham jihozlab, jamiyat uchun foydali shaxslar sifatida shakllantirishdir. Dzyudoning o‘ziga xos xususiyati shundaki, u jang san’ati sifatida nafaqat jismoniy, balki ruhiy tarbiyani ham talab qiladi. Jigoro Kano tomonidan ishlab chiqilgan ushbu sport turi "Seiryoku Zenyo" (samaradorlik tamoyili) va "Jita Kyoei" (o‘zaro yaxshilik) kabi falsafiy tamoyillarga asoslangan. Shu sababli, yosh sportchilarni tarbiyalashda murabbiy nafaqat ularning texnik mahoratini, balki ularning shaxsiy fazilatlarini ham shakllantirishi lozim. 1. Yosh Dzyudochilarda Ma’naviy-Irodaviy Sifatlarning Ahamiyati Ma’naviy-irodaviy sifatlar – bu sportchining nafaqat musobaqalarda, balki kundalik hayotida ham namoyon bo‘ladigan xarakter xususiyatlaridir. Yosh dzyudochilarda quyidagi fazilatlarni shakllantirish muhim: a) Iroda va Qat’iyat https://scientific-jl.com/luch/ 4 1 8 Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025 Dzyudo – bu nafaqat jismoniy, balki ruhiy qat’iyatni talab qiladigan sport turi. Yosh sportchilar mashg‘ulotlarda charchoq, og‘riq va muvaffaqiyatsizliklarga qaramay, harakatni davom ettirishga o‘rgatilishi kerak. Buning uchun: Murabbiy misol ko‘rsatishi – qiyinchiliklarga qarshilik ko‘rsatish, sabrli va izchil bo‘lish. Kichik g‘alabalarga e’tibor qaratish – har bir kichik yutuqni qadrlash orqali motivatsiyani oshirish. b) Intizom va Mas’uliyat Dzyudo qat’iy qoidalarga asoslangan sport turi bo‘lib, unda intizom va tartib muhim ahamiyatga ega. Yosh sportchilar: Mashg‘ulotlarda vaqtida qatnashish, Murabbiy ko‘rsatmalariga aniq rioya qilish, O‘z harakatlari uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olish kabi fazilatlarni egallashlari kerak. v) O‘zini Tuta Bilib, Sabrli Bo‘lish Dzyudo musobaqalari stressli sharoitlarda o‘tkaziladi, shu sababli sportchi g‘alaba hamda mag‘lubiyatni teng qarshilay bilishi lozim. Bunga erishish uchun: Mag‘lubiyatni tabiiy holat sifatida qabul qilish – har bir yutqazish yangi tajriba va o‘sish uchun imkoniyatdir. G‘alabada kamtarlikni saqlash – raqibni hurmat qilish va o‘z muvaffaqiyatini baland ko‘tarmaslik. g) Hurmat va Adab Dzyudo falsafasining asosiy tamoyillaridan biri – bu raqib, murabbiy, hakamlar va sport qoidalariga nisbatan hurmatdir. Yosh sportchilar: Musobaqalarda raqibni salomlashish (rei), Murabbiy va kattalarga nisbatan adabli munosabatda bo‘lish, https://scientific-jl.com/luch/ 4 1 9 Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025 G‘alaba yoki mag‘lubiyatdan keyin ham xushmuomala bo‘lish kabi odoblarni o‘rganishlari kerak. 2. Yosh Dzyudochilarda Ma’naviy-Irodaviy Sifatlarni Tarbiyalash Usullari a) Murabbiylarning Namuna Bo‘lishi Yosh sportchilar ko‘pincha o‘z murabbiylarini ideal sifatida ko‘radilar. Shu sababli, murabbiy: O‘z xatti-harakatlari bilan namunа bo‘lishi (masalan, musobaqalarda halol o‘yin ko‘rsatish, raqiblarga hurmat bilan munosabatda bo‘lish), Sportchilarga nafaqat dzyudo texnikasini, balki uning ma’naviy jihatlarini ham tushuntirishi kerak. b) Dzyudo Falsafasini O‘rgatish Jigoro Kano dzyudoni nafaqat jismoniy mashq, balki hayot tarzi sifatida yaratgan. Yosh sportchilarga quyidagi tamoyillarni tushuntirish muhim: "Seiryoku Zenyo" (Kuchni eng samarali tarzda ishlatish) – bu tamoyil nafaqat sportda, balki hayotda ham harakatni aql bilan rejalashtirishni o‘rgatadi. "Jita Kyoei" (O‘zaro farovonlik) – jamoadoshlar va raqiblar bilan hamjihatlikda ishlash, birlikda rivojlanish. v) Psixologik Tayyorgarlik va Mental Mustahkamlikni Rivojlantirish Musobaqalar oldidan ruhiy tayyorgarlik – sportchilarga g‘alaba qozonish hamda mag‘lu