MAVZU: MAKTAB OʻQUVCHILARINING FUTBOL BOʻYICHA TEXNIK-TAKTIK TAYYORGARLIK JARAYONIDAGI MUAMMOLAR VA YECHIMLAR

Аннотация

This article analyzes the problems and solutions related to improving the technical-tactical training of school-age students in football. The study presents modern methods of organizing football training, recommendations for enhancing the physical and psychological readiness of students, and practical guidelines for coaches. Based on the research results, the pedagogical and methodological principles of effective football training are examined. Keywords: Football training, technical-tactical skills, school sports clubs, physical education, game methods, sports pedagogy. https://scientific-jl.com/luch/ 4 2 3 Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025 Futbol — nafaqat dunyoning eng mashhur sport turlaridan biri, balki yoshlarni jismoniy, maʼnaviy va ijtimoiy jihatdan shakllantirishning muhim vositasi hisoblanadi. Maktab yoshidagi oʻquvchilar uchun futbol mashgʻulotlari nafaqat sogʻlom turmush tarzini targʻib qiladi, balki ularning jamoaviy munosabatlarini, intizomini, strategik fikrlash qobiliyatini ham rivojlantiradi. Zamonaviy pedagogik tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, muntazam futbol mashgʻulotlari bolalarning kognitiv qobiliyatlarini oshirishga (masalan, tez qaror qabul qilish, makonni idrok etish), stressni kamaytirishga va ijtimoiy integratsiyani yaxshilashga ijobiy taʼsir koʻrsatadi. Biroq, Oʻzbekiston maktablarida futbol darslari va toʻgaraklarini tashkil qilishda bir qator muammolar mavjud: Murabbiylarning malakasizligi— koʻp hollarda maktab murabbiylari futbolning zamonaviy metodikasi, texnik-taktik jihatlarini chuqur egallamagan holda anʼanaviy mashqlarga asoslangan dasturlarni qoʻllashadi. Infratuzilma yetishmasligi— maydonlar, toʻplar, sport anjomlari va zamonaviy trenajyorlarning kamligi oʻquvchilarning samarali tayyorgarligiga toʻsqinlik qilmoqda. Individual yondashuvning yoʻqligi— har bir oʻquvchining yoshi, jismoniy tayyorgarlik darajasi va qobiliyatlarini hisobga olmagan holda standartlashtirilgan dasturlar qoʻllaniladi. Nazariya va amaliyotning uygʻunsizligi— koʻpchilik mashgʻulotlar faqat gʻalaba qozonishga qaratilgan boʻlib, asosiy texnik koʻnikmalar (toʻpni nazorat qilish, uzatish, zarba berish) yetarlicha oʻrgatilmaydi. Yuqoridagi muammolarni bartaraf etish va maktab oʻquvchilarining futbol boʻyicha texnik-taktik tayyorgarligini samarali takomillashtirish uchun zamonaviy pedagogik yondashuvlar, ilmiy asoslangan metodlar va innovatsion texnologiyalarni qoʻllash zarur. Ushbu maqolaning asosiy maqsadi — maktab https://scientific-jl.com/luch/ 4 2 4 Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025 sharoitida futbol mashgʻulotlarini tashkil etishning eng samarali usullarini tavsiya qilish, shuningdek, oʻquvchilarning texnik-taktik mahoratini oshirishga yoʻnaltirilgan amaliy qoʻllanma yaratishdir. Futbol tayyorgarligidagi muammolarning chuqur tahlili 1.1. Texnik koʻnikmalarning etishmasligi Yosh futbolchilarning asosiy kamchiliklari orasida toʻpni uzatishda aniq emaslik (30% хatolik), toʻpni qabul qilishda muvozanatni yoʻqotish (25%) va zarba berishda kuchni notoʻgʻri taqsimlash (40%) kabi muammolar qayd etilgan (2024- yilgi Oʻzbekiston sport maktablari monitoringi). Bu kamchiliklar, asosan, mashgʻulotlarda individual mashqlarga yetarli vaqt ajratilmasligi va murabbiylarning metodik jihatdan tayyor emasligi bilan bogʻliq. 1.2. Taktik tushunchalarning yetishmasligi Oʻzbekiston maktablarida oʻtkazilgan soʻrovlar shuni koʻrsatadiki, 13–15 yoshli futbolchilarning 60%i maydonda pozitsiyalashuv, himoya chizigʻini tuzish va hujum strategiyalarini toʻgʻri tushunishda qiyinchiliklar boshdan kechirmoqda. Buning sababi — mashgʻulotlarda taktik tahlilga (masalan, video materiallar yordamida oʻyinlarni tahlil qilish) yetarli eʼtibor berilmasligi. 1.3. Psixologik tayyorgarlikning etishmasligi Musobaqalar davomida yosh futbolchilarning 35%i stress, ruhiy bosim va xato qilish qoʻrquvi tufayli oʻz imkoniyatlarining faqat 50–60% ini namoyon qiladi. Bu muammo, asosan, psixologik mashqlar (naprimer, vizualizatsiya, nafasni nazorat qilish texnikalari) va murabbiylarning motivatsion usullarini qoʻllamasligi bilan bogʻliq. https://scientific-jl.com/luch/ 4 2 5 Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025 2. Texnik-taktik tayyorgarlikni takomillashtirishning innovatsion usullari 2.1. Individual yondashuvni joriy etish Har bir oʻquvchining qobiliyatlarini hisobga olgan holda shaxsiy mashgʻulot rejalari tuzish zarur. Masalan: 12–14 yoshdagilar uchun: Asosiy eʼtibor toʻpni nazorat qilish (dribling) va qisqa uzatishlarga qaratiladi. 15–17 yoshdagilar uchun: Murakkab texnik elementlar (fintlar, aylana zarbalar) va taktik kombinatsiyalar oʻrgatiladi. 2.2. Zamonaviy texnologiyalardan foydalanish Video tahlil (masalan, Hudl dasturi): Oʻyinchilar harakatlarini kadrma-kadr tahlil qilish, хatolarni aniqlash va ularni tuzatish boʻyicha tavsiyalar berish. Sensorli toʻplar va smart-forma: Toʻp tezligi, zarba kuchi, yugurish masofasi kabi koʻrsatkichlarni real vaqt rejimida oʻlchash. VR (Virtual Reality) trenajorlari: Oʻyin vaziyatlarini simulyatsiya qilish orqali taktik qarorlarni