MATEMATIKA FANIDA INTERFAOL OʻYINLARDAN FOYDALANISH

Аннотация

ushbu maqolada boshlang’ich sinflarda matematika o’qitishda interfaol metodlardan foydalanish haqida ma’lumotlar berilgan. Kalit so’zlar: innovatsiya, interfaol, pedagogik mahorat, samaradorlik, didaktik vazifa, xotira, ta’lim sifati. Zamonaviy ta’lim tizimida o‘quvchilarning puxta bilim egallashi birinchi darajali vazifa sifatida qaraladi. Har bir o‘quvchining o‘zlashtirish darajasini oshirish, ularni darsga faol jalb etish va mustahkam bilim berish uchun o‘qituvchilar tomonidan turli pedagogik yondashuvlar, xususan, zamonaviy va interfaol metodlardan foydalanilishi muhim ahamiyat kasb etadi. Interfaol metodlar — bu o‘quvchi va o‘qituvchining o‘zaro hamkorlikda faol ishtiroki asosida tashkil etiladigan o‘qitish usullaridir. Mazkur metodlar o‘quv jarayonini jonlantirish, darsni qiziqarli va mazmunli tashkil etish, o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, tahlil qilish va qaror qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish imkonini beradi. Bu esa ta’lim samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Hozirgi kunda o‘qitish jarayonida qo‘llanilayotgan zamonaviy metodlar ichida o‘yinli, muammoli, loyiha asosidagi va guruhlarda ishlashga asoslangan usullar keng qo‘llanmoqda. Dars jarayonida o‘quvchilarning e’tiborini jalb etish, ularni zeriktirib qo‘ymaslik, har bir bolaga individual yondashuvni yo‘lga qo‘yish uchun interfaol metodlar juda qo‘l keladi. Ayniqsa, yosh bolalarning psixologik https://scientific-jl.com/luch/ 4 5 2 Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025 xususiyatlarini inobatga olgan holda darslarni o‘yinlar orqali tashkil etish ularning o‘rganish jarayonini yanada samarali qiladi. O‘qituvchi darsni rejalashtirar ekan, tanlayotgan metodni darsning didaktik vazifalariga, mavzuning mazmuniga, o‘quvchilar soni va ularning individual imkoniyatlariga, o‘quv muassasasining moddiy-texnik bazasiga hamda o‘zining pedagogik mahoratiga tayangan holda tanlashi lozim. Shuningdek, dars davomiyligi va belgilangan maqsadlarga erishish imkoniyatlari ham e’tibordan chetda qolmasligi kerak. Pedagogik adabiyotlarda metod va usul tushunchalarining farqlanishiga ham alohida e’tibor qaratish lozim. Masalan, L.N. Skatkinning “Metodika” asarida metodikaning umumiy masalalariga doir bo‘limlarda “metod” atamasi keng qo‘llanilgan bo‘lsa, xususiy masalalar bayon qilingan bo‘limlarda “usul” atamasiga ustuvorlik berilgan. Bu esa metodik yondashuvlarda ham sistemalilik va aniqlik talab qilinishini anglatadi. Xulosa qilib aytganda, ta’lim jarayoniga interfaol metodlarni samarali joriy etish o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasini oshirish, ularning shaxsiy rivojiga ijobiy ta’sir ko‘rsatish va mustahkam bilimlarni shakllantirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Bunda o‘qituvchining kasbiy salohiyati, metodik saviyasi va ijodkorligi muhim rol o‘ynaydi. Zamonaviy pedagogikada interfaol metodlar deganda ta’lim oluvchini faol ishtirok etishga chorlovchi, uni mustaqil fikrlashga undovchi va o‘quv jarayonining markaziga ta’lim oluvchini qo‘yuvchi metodlar tushuniladi. Bunday metodlarda o‘qituvchi — yo‘naltiruvchi, o‘quvchi esa — faol ishtirokchi rolini bajaradi. Bu esa o‘z navbatida dars jarayonini biryoqlamalikdan chiqarib, o‘zaro fikr almashuv, bahs-munozara, muloqot, hamkorlik asosida bilimlarni egallashga xizmat qiladi. Interfaol metodlarning asosiy afzalligi shundaki, ular o‘quvchilarni fikr yuritishga, muammoni tahlil qilish va echim topishga, mustaqil qaror qabul qilishga o‘rgatadi. Shu orqali o‘quvchilarda nafaqat fanga bo‘lgan qiziqish, balki https://scientific-jl.com/luch/ 4 5 3 Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025 hayotiy kompetensiyalar – jamoada ishlash, fikrini asoslab berish, muloqot madaniyati, murosaga kelish ko‘nikmalari ham rivojlanadi. Bu metodlardan foydalanilgan darslar o‘quvchilarda quyidagi ijobiy fazilatlarni shakllantiradi: erkin va ijodiy fikrlash; tanqidiy yondashuv; olingan axborotni saralash va tahlil qilish; yozma va og‘zaki nutqni rivojlantirish; jamoa bilan samarali ishlash. Interfaol yondashuvning mazmuni faqatgina an’anaviy usullardan voz kechish emas, balki o‘qitish mazmunini o‘zaro faollikda hal etish orqali ta’lim samaradorligini oshirishdan iboratdir. Bunda o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi muloqot muhim o‘rin tutadi. O‘quvchi faqat bilimni eslab qoluvchi emas, balki uni tushunuvchi, qayta ishlovchi va hayotiy tajribada qo‘llay oluvchi subyekt sifatida shakllanadi. Interfaol metodlarni tatbiq etishdan ko‘zlangan bosh maqsad — o‘quv jarayonida o‘quvchilar uchun imkoniyatlarga boy, ijodiy muhit yaratishdir. Bunday darslar o‘quvchining intellektual salohiyatini yuzaga chiqarish, uning bilimga bo‘lgan ichki ehtiyojini uyg‘otish, ta’lim sifati va samaradorligini sezilarli darajada oshirish imkonini beradi. Xulosa qilib aytganda, interfaol metodlar zamonaviy ta’limning ajralmas bo‘g‘ini bo‘lib, ular orqali o‘quvchi faqat bilim emas, balki hayot uchun zarur ko‘nikmalarni ham egallaydi. Bu esa uni nafaqat bugungi darsga, balki kelajak hayotiga tayyorlaydi. Boshlang‘ich sinf matematika darslarida interfaol metodlardan foydalanishning s