“ WEB DIZAYN HAQIDA TUSHUNCHA”

Аннотация

Ushbu maqola informatika fanida suniy intellect elementlardan foydalanish va informatikadagi yangi innovatsion texnologiyalarni tadbiq etishga qaratilgan .DELPHI MUHITI HAQIDA TUSHUNCHA DELPHI dasturiy vostasi¬bu Windows uchun mo’ljallangan dasturlash muxiti bo’lib, 1995 yilda BORLAND kompaniyasi guruhi dastur tuzuvchilari Chak (Chuck) va Denni (Danny) tomonidan yaratilgan. Bu til o’zining keng qamrovli imkoniyatlariga egaligi bilan birga, boshqa dasturlash tillaridan o’zining ba’zi bir xususiyatlari bilan ajralib turadi. Borland Delphining paydo bo’lishi dasturlashni rivojlantirish tarixida yorqin ko’rinish bo’ldi. Delphining dunyoga kelishiga quyidagilar sabab bo’ldi: Windows uchun dastulash va komponentalar texnologiyasi.Masalalarni echish uchun ob’ektga yo’naltirilgan usul.Komponentalar texnologiyasiga asoslangan ilovalarni tez yaratishningvizual muhitlari.Interpritatsiyadan emas, kompilyasiyadan foydalanish. Bu shundaniboratki, interpretator bilan ishlashga qaraganda kompilyator bilan ishlash tezligi o’n martalab ustunlikka ega bo’ladi.Universal usullar yordamida ma’lumotlar bazasi bilanishlash imkoniyatlarining mavjudligi. Lokal va shu bilan bir qatorda server ma’lumotlari faylidan mijoz¬server arxitekturasiga yoki ko’p bosqichli N¬tier sxemasiga o’tishni ta’minlash. Borland Delphi yuqorida bayon etilgan tendensiyalarni joriy etish maqsadida yaratilgan. Ammo, uning eng asosiy elementi Paskal tili bo’lib hisoblanadi. Hozirgi kunda Delphi tilining bir necha xil variantlari mavjud (Delphi 2, Delphi 3..., Delphi 7 va h.k.). Delphi dasturlash tili uchun Paskal dasturlash tili asos qilib olingan. Bu ikki tilning qanday o’xshashlik va farqli tomonlari bor? Bilamizki, Paskalda biror kattaroq dastur, masalan amaliy dasturlar majmuini tuzmoqchi bo’lsak, albatta biz modulli dasturlashdan foydalanamiz. Ya’ni qo’yilgan masalani kichikroq https://scientific-jl.com/luch/ 3 3 1 Часть-41_ Том-2_ Март-2025 bo’laklarga bo’lib olamiz va shular bilan ishlaymiz. Natijani olish uchun esa, bu bo’laklarni birlashtiruvchi bitta asosiy dastur qilinadi. Aynan shu narsa Delphi dasturlash tilining asosi xisoblanadi. Agar biz Delphida biror forma hosil qilsak, u holda Delphi bizga o’zi avtomatik tarzda shu formaga mos bo’lgan modullarni va bu modullarni boshqaruvchi dasturni tuzib beradi. Boshqaruvchi dasturni Delphida, agar unga o’zimiz nom bermasak, Project1.dpr deb nomlaydi. Bunda .dpr fayl kengaytmasi. Avtomatik tarzda tashkil qilingan modulga biz nom bermasak, u holda Delphi uni Unit1.pas deb nomlaydi. O’zimiz esa .pas kengaytmasini saqlagan holda hohlagan nomimizni berishimiz mumkin.Tuzilgan dasturni EXM xotirasida saqlash uchun asosiy menyuning File bandidan foydalaniladi. Dasturni kompilyasiya qilish uchun asosiy menyuning RUN bandidan foydalaniladi. Agar dasturda xatoliklar bo’lsa, kompilyasia qilish jarayonida bu xatoliklar ko’rsatib boriladi. Agar xatolik bo’lmasa, dastur ishga tushadi. Delphi dasturini ishga tushirish quyidagicha amalga oshiriladi: Oynaning umuniy ko’rinishi quyidagicha:Delphi 7 ishchi muhitida 4 ta asosiy oyna mavjud: Asosiy oynada komponentalar palitrasi joylashgan. Rasmda bu palitra qizil to’g’riturtbur -chak shaklida belgilangan: Delphi bosh oynasi Forma oynasi Obyekt inspektori oynasi Kodlarni tahrir qilish oynasi oynasi Delphi bosh oynasida Delphi buyruqlar satri buyruq tugmachalari va kоmpоnentlar palitrasi jоylashgan bo’ladi. Obyekt inspektori oynasi yordamida оb’yektlar hususiyatlarini o’zgartirish mumkin: fоrmalar, tugmalar, kiritish maydоnlari va hоkazоlarni. Formalar oynasi– Dasturning visual oynasigaKodlarni tahrir qilish oynasi – biz joylashtiradigan tugmalar oynasi Sarlavha satri Proekt nomi Menyu satrining ko’rinishi Buyruq menyusi: Delphining menyu satridan quyidagilar jоy оlgan: File, Edit, Search, View, Project, Run, Component, Database, Tools, Windows, Help. Bularning barchasida оst menyular mavjuddir. File ning оst menyusida bir necha buyruqlar bo’lib ular yordamida yangi prоyekt, fоrmalarni оchish va ularni saqlash mumkin. Shu bilan birgalikda оchilgan https://scientific-jl.com/luch/ 3 3 2 Часть-41_ Том-2_ Март-2025 prоyektni yopish, Delphi dan chiqish va shularga o’хshash fayllar bilan ishlash imkоniyatlari bоr: Edit menyusi оst menyudan fоydalanib kоdlarni tahrirlash, umuman kоdlar sirtida turli хil amallarni bajarish mumkin; View yordamida esa Delphi ishchi muhiti ko’rinishini o’zgartirish mumkin; Run menyusi yordamida dasturni ishga tushirishni turli yo’llari amalga оshiriladi; Database menyusida ma`lumоtlar ba’zasini tashkil qilish mumkin; Help menyusi esa Delphi va unda dasturlash haqidagi barcha ma’lumоtlarni оlish imkоniyatini yaratadi. Buyruqlar tugmachasi: Buyruqlar tugmachasi yordamida yangi fоrmalar yaratish, mavjud faylni оchish, dasturni saqlash, yangi fоrma yaratish va shunga o’хshash amallar tez bajariladi. Delphi tilida dastur matni bosh va asosiy bo„limdan tashkil topadi. Bosh bo„lim dastur nomi va o„zgaruvchilar, o„zgarmaslar, massivlar, belgilar(metkalar), prots