ISSIQLIKNI BOSHQARISH TIZIMLARI UCHUN NOANIQ MANTIQ BOSHQARUV MODELI

Аннотация

Идея данного проекта заключается в разработке такой умной системы регулирования температуры в помещении, которая не только вручную регулирует температуру, но и автоматически выбирает температурный показатель при минимальных энергозатратах и минимальном суммарном значении потребляемой энергии. Annotasiya: Ushbu maqolada, xona ichidagi haroratni boshqaruvchi aqlli tizimni ishlab chiqish, u faqat qo‘lda haroratni tartibga solibgina qolmay, balki minimal energiya sarfini va umumiy iste’mol qilingan energiyaning minimal qiymatini hisobga olgan holda avtomatik ravishda harorat ko‘rsatkichini tanlashni amalga oshiradi. Annotation: The idea of this project is to develop such a smart room temperature control system that not only manually regulates the temperature, but also automatically selects the temperature indicator with minimal energy consumption and the minimum total energy consumption. Kalit so‘zlar: Mikroiqlim, termostat, harorat rejimi, isitish-sovutish tizimi, immunitet, aqlli tizim, minimal energiya xarajatlari, noaniq mantiq, lingvistik o‘zgaruvchilar, noaniq mantiqiy operatsiyalar, noaniq kompozitsiya, boshqaruv tizimi, Simulink modeli, neyron tarmoq, lingvistik qoidalar, defazzifikatsiya. https://scientific-jl.com/luch/ 3 Часть-41_ Том-2_ Март-2025 Odamlarning salomatligi va qulayligi to’g’ridan-to’g’ri xonadagi iqlim sharoitiga bog’liq. Shu sababli, “aqlli uy” mikroiqlimini boshqarish tizimining ajralmas elementi termostat bo’lib, uning asosiy vazifasi xonadagi harorat rejimini nazorat qilishdir. Mikroiqlim parametrlari isitish-sovutish va shamollatish yoki havoni tozalash tizimlari natijasida shakllanadi (1.1-rasm). 1.1-rasm - Xonadagi mikroiqlimning shakllanishining strukturaviy sxemasi Mikroiqlimning shakllanishida texnologik jarayon muhim rol o‘ynaydi. Ushbu jarayon bilan namlik, chang, gazlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri xonaga kirib keladi, bu harorat rejimi va havo tarkibining shakllanishiga bevosita ta’sir qiladi. Mikroiqlim tizimlari tashqi muhit va texnologik jarayonning salbiy ta’sirini neytrallashtirib, binolarning ichki iqlimini faol ravishda shakllantiradi. Binolarni yuqori sifatli mikroiqlim nazorati tizimi bilan jihozlash orqali turli kasalliklarning paydo bo‘lishining oldini olish va inson tanasining immunitetini mustahkamlashga yordam berish mumkin. https://scientific-jl.com/luch/ 4 Часть-41_ Том-2_ Март-2025 Ushbu maqolaninig g‘oyasi xona haroratini nazorat qilishning shunday aqlli tizimini ishlab chiqishdan iborat bo‘lib, u nafaqat haroratni qo‘lda tartibga solibgina qolmay, balki minimal energiya xarajatlari va iste’mol qilinadigan energiyaning minimal umumiy qiymatida harorat ko‘rsatkichini avtomatik ravishda tanlaydi. Tizim obyektlari noaniq mantiq asosida ishlaydigan Fuzzy Controllerda foydanib boshqarishimiz mumkin. Boshqarish prinsipi noaniq qoidalarga asoslangan kiruvchi o‘zgaruvchan holat vektori va ideal o‘zgaruvchan holat vektori o‘rtasidagi tafovutlarni minimallashtirish imkonini beradi.Noaniq mantiq insonning noaniq yoki taxminiy fikrlash qobiliyatini rasmiylashtirish uchun mo‘ljallangan bo‘lib, bu noaniqlik holatlarini yanada to‘g‘ri ishlashiga imkon beradi. Klassik mantiqda noaniqlik muammosi hech qanday tarzda hal etilmaydi, chunki barcha mulohazalar va bayonotlar "to‘g‘ri" (T, 1) yoki "noto‘g‘ri" (L, 0) bo‘lishi mumkin, bu insonning "ha" yoki "ha" ga teng "yo‘q". Biroq, odam turli xil qarorlar qabul qilishi mumkin, masalan, "Balki ha", "ayta olmayman", "Balki yo‘q", "Endi yo‘q" va boshqalar, shuning uchunnoaniq mantiqda fikrlashning haqiqati ma’lum darajada baholanadi. "I" yoki "L" dan farq qiladigan turli xil qiymatlarni olishi mumkin. Noaniq qiymatlarni ifodalay olish uchun har qanday noaniqlilik ikkilik "AND" yoki "L" dan farq qiladigan haqiqiy qiymatga ega bo‘lishiga imkon beradigan qandaydir mantiqiy tizimni qurish kerak. Haqiqiy qiymatlar to‘plamini kengaytirishga yondashuv mavjud {T, L}, bu bayonotlarga qo‘shimcha haqiqat qiymatlarini olish imkonini beradi. L.Zade haqiqiy qiymatlari toʻplamini haqiqiy qiymatlar oraligʻiga [0,1] umumlashtirish uchun noaniq mantiq taʼrifining usulllarini taklif qildi, shuning uchun berilgan oraliqdan istalgan qiymatni qabul qilishi mumkin. Olingan son qiymat ifodaning haqiqat darajasining miqdoriy bahosi bo‘lib, uni to‘g‘ri yoki https://scientific-jl.com/luch/ 5 Часть-41_ Том-2_ Март-2025 noto‘g‘ri deb aniq aytish mumkin emas. Ushbu yondashuv mantiqiy sxemani yaratishga imkon berdi, unga ko‘ra noaniqlik bilan fikr yuritish va iboraning haqiqatini baholash mumkin. Noaniq boshqaruv tizimida va noaniq mantiq, noaniq xulosa markaziy o‘rinni egallaydi. Noaniq xulosalar tizimi-bu obyektning hozirgi holati to‘g‘risidagi ma’lumotlar bo‘lgan noaniq shartlar yoki old shartlar asosida obyektni zarur boshqarish haqida noaniq xulosalarni olish jarayonidir. Bu jarayon noaniq to‘plam nazariyasining barcha asosiy tushunchalarini o‘zida mujassam etgan: a’zolik funksiyalari, lingvistik o‘zgaruvchilar, noaniq mantiqiy operatsiyalar, noaniq implikatsiya va