GEPATIT C KASALLIGI: JIGARNING MORFO-FUNKSIONAL XARAKTERISTIKASI

Аннотация

В данной научной статье представлена информация о физиологических особенностях печени, ее функциях и химическом составе. Также гепатит С - заболевание печени, приведены его этиология, патогенез, клиника, диагностика, дифференциальный диагноз, принципы лечения. Особое внимание в клинике заболевания уделяется сердечной недостаточности, изменениям кожи и нервной системы. Ключевые слова:гепатоцит,цирроз,желтуха,вирус,зуд Annotation.This scientific article provides information about the physiological characteristics of the liver, its functions and chemical composition. Also, hepatitis C is a liver disease, its etiology, pathogenesis, clinical https://scientific-jl.com/luch/ 3 5 Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025 picture, diagnosis, differential diagnosis, treatment principles are given. Particular attention in the clinic of the disease is paid to heart failure, changes in the skin and nervous system. Key words: hepatocyte, cirrhosis, jaundice,virus, itching Mavzuning dolzarbligi. Gepatit C — bu jigarni zararlaydigan virusli infeksiya bo‘lib, uning tarqalishi asosan qon orqali amalga oshadi.[2.4].Gepatit C virusi 1988- yilda aniqlangan.[1.2]. Bemor qonini boshqa insonlarga to‘g‘ridan- to‘g‘ri yoki qon mahsulotlari (masalan, qon quyish, tibbiy asboblarni noto‘g‘ri ishlatish) orqali yuqishi mumkin. Kasallik o‘zini asosan simptomlarsiz yoki yengil simptomlar bilan ko‘rsatadi, ammo vaqt o‘tishi bilan jigar shikastlanishi va surunkali holatga o‘tishi mumkin. HCV yangi shakllari yuqori samarali davolash usullari yordamida davolanishi mumkin. Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra 600 millionga yaqin odam Gepatit C virusiga chalingan. O‘zbekistonda ham Gepatit C bilan kasallanganlar soni ko‘paygan. 2023- yilgi statistikaga ko‘ra, O‘zbekistonning sog‘liqni saqlash tizimi gepatit Cning 30 000 dan ortiq holatini qayd etgan. Gepatit C va uning asoratlaridan kelib chiqqan jigar sirrozi yoki jigar yetishmovchiligi kabi holatlar dunyo bo‘ylab yillik 1-1,5 million vafot holatiga olib keladi. O‘zbekiston bo‘yicha aniq raqamlar mavjud emas, ammo bu kasallikni erta aniqlash va davolash orqali vafot etish holatlari kamaytirilishi mumkin. Agar gepatit C vaqtida davolanmasa, kasallik jiddiy asoratlarga olib kelishi mumkin:jigar sirrozi, jigar yetishmovchiligi, jigar saratoni, psixologik asoratlar, immun tizimi buzilishi. Kirish qism.Kasallikning qo‘zgatuvchi gepatit C virusi(HCV).Flaviviridae oilasiga mansub, lipid qobig‘i, sharsimon shaklda ega, o‘rtacha diamentri 50 nm, nukleokapsid bir ipli chiziqli RNK ni o‘z ichiga oladi. Genomda 9600 ga yaqin nukleotidlar mavjud. HCV genomida 2 ta hudud mavjud bo‘lib , ulardan biri (lokus yadrosi, E1 va E2 /NS1)virionni tashkil etuvchi strukturaviy oqsillarni (nukleokapsid,konvert https://scientific-jl.com/luch/ 3 6 Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025 oqsillari),ikkinchisi (lokusi NS2,NS3,NS4A,NS4B,NS5A va NS5B)-virionning bir qismi bo‘lmagan, lekin fermentativ faollikka ega va hayotiy bo‘lgan tarkibiy bo‘lmagan (funksional) oqsillar. Virus replikatsiyasi (proteaza, helikaza, RNKga bog‘liq RNK polimeraza).HCV genomining strukturaviy bo‘lmagan hududiga kodlangan va virus replikatsiyasida ishtirok etadigan oqsillarning funksional rolini o‘rganish yangi dori vositalarini yaratish uchun juda muhimdir, virus replikatsiyasini bloklashi mumkin. HCV inson organizmida genetik jihatdan bir- biridan farq qiluvchi va “kvaziturlar”deb ataladigan mutant shtammlar aralashmasi shaklida aylanishi aniqlangan.HCV genomi strukturasining o‘ziga xos xususiyati uning yuqori mutatsiyati o‘zgartirishi qobiliyatidir, bu virusning immunitetini yo‘q qilishdan qochish va inson tanasida uzoq vaqt saqlanishiga imkon beradi. Eng keng tarqalgan tasnifga ko‘ra, HCVning 6 genotipiga 100 dan ortiq kichik turlari mavjud.Virusning turli genotiplari yerning turli mintaqalarida tarqaladi. Shunday qilib,1b va 3a genotiplari asosan Rossiyada keng tarqalgan. Genotip infeksiyaning natijasida ta‘sir qilmaydi, lekin 4 davolash samaradorligini taxmin qiladi va ko‘p hollarda uning davomiyligini belgilaydi,1 va 4 genotiplari bilan kasallangan bemorlar antiviral terapiyaga kamroq javob beradi. Faqat shimpanzelar HCVni o‘rganish uchun eksperimental model bo‘lib xizmat qilishi mumkin.[3.4] Asosiy qisim.HCV infeksiyasining patogenezi to‘liq o‘rganilmagan. HCV qon va gepatotsitlarga kirganda, virus ko‘payadi. Adgeziyada ishtirok etuvchi omillardan 3-tutuvchi integrinning dendritik hujayralarining hujayralararo yopishish molekulalarini va jigarning hujayralararo yopishish molekulalarini va 3- tutuvchi integrinning limfa tugunlarini ajratib ko‘rsatish muhimdir. CD81 virusni yopishish jarayonlarida ishtirok etadi, yadro retseptorlari vazifasini bajaradi va hali to‘liq o‘rganilmagan boshqa omillar bilan birgalikda harakat qiladi. Xuddi shunday, LDL HCV hujayraga kirish jarayonida ishtirok etishi ma’lum bo‘ldi.[2.1]Virusning lipid qobig‘i va plazma membranasi yopishgan va birlashgandan so‘ng, HCV hujayraga kiradi. Gepatotsitlarning zararlanish me