SANOAT KORXONALARI TOMONIDAN ISHLAB CHIQILGAN MAHSULOT HAJMI VA UNGA TA’SIR ETUVCHI OMILLARNING PROGNOZI

Аннотация

In this article, in order to evaluate the development trends of industrial sectors in the region and to develop future indicators for the next period, 0https://scientific-jl.com/luch/ 1 8 8 Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025 we have developed the forecast values of the indicators listed as the main factors influencing it, which are its important indicators. Key words; region, industry, sector, model, econometric, criterion, correlation, coefficient. Sanoat subyektlar tomonidan ishlab chiqilgan mahsulot hajmi hajmi, Nodavlat sektorda sanoat mahsuloti ishlab chiqarish xajmi hamda Sanoat subyektlari korxonalari kapitaliga kiritilgan investitsiyalar qiymati nominal ko‘rsatkichlar hisoblanadi va ulardan to‘g‘ridan-to‘g‘ri foydalanish xulosalarni asosli bo‘lmasligini ta’minlaydi. Buni inobatga olgan holda biz ko‘rsatkichlarni real qiymatlarini aniqladik. Ishlab chiqilgan prognoz natijalari shuni ko‘rsatadiki, Mintaqada sanoat tarmoqlari tomonidan ishlab chiqilgan mahsulot hajmi trend modelidan olingan prognozlarga ko‘ra 2021 yilga nisbatan 2022 yilga borib 1,18 barobarga oshadi, 2028 yilga borib esa 1,96 barobarga oshadi. Natijada Sanoat subyektlari tomonidan ishlab chiqarilayotgan mahsulot hajmini mavjud trend bo‘yicha yililga 10.1 foizga oshirish imkoniyati mavjud ekanligi aniqlandi. 1-jadval Mintaqada sanoat subyektlari tomonidan ishlab chiqilgan mahsulot hajmi va unga ta’sir etuvchi omillarning prognozi Yillar Nodavlat Sanoat Sanoat Sanoat Sanoatda sektorda subyektlar subyekt subyektlar band sanoat i korxonala tomonidan bo‘lganlar mahsuloti korxonalar ri soni ishlab soni (ming ishlab i (birlik) chiqilgan kishi) X1 chiqarish kapitaliga X3 mahsulot xajmi kiritilgan 0https://scientific-jl.com/luch/ 1 8 9 Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025 hajmi (mlrd (mlrd investitsiya so‘m) Y so‘m) X2 lar qiymati (mlrd so‘m) X4 2021 1874,1021 89,8210 9044,2154 4,4820 1622,1210 haqiqiy 2022 2213,6538 92,6456 7105,3763 4,5021 1745,9403 2023 2473,0812 98,5686 7322,7612 4,5348 2694,7776 2024 2749,3322 104,747 7521,1747 4,8175 5276,9789 2025 3042,4068 111,1808 7700,6168 5,1786 10334,6112 2026 3352,3050 117,870 7861,0875 5,6265 18912,9375 2027 3679,0268 124,8146 8002,5868 6,1696 32280,0128 Shuningdek, Mintaqa sanoatida band bo‘lganlar soni 2021 yilga nisbatan 2022 yilga borib 1,03 barobarga oshishi, 2027 yilga borib esa 1,38 barobarga oshishi aniqlandi. Ushbu omilni pronoz qiymatlarini ishlab chiqishda uchunchi darajali tenglamadan foydlanilganligi sababli o‘rta muddat uchun prognoz qiymatlari ishlab chiqildi. Nodavlat sektorda sanoat mahsuloti ishlab chiqarish hajmi 2021 yilga nisbatan 2022 yilga borib 0,38 barobarga kamayishi, 2027 yilga borib esa 2022 yilga qaraganda 0,88 barobarga oshishi, Sanoat subyekt korxonalari soni 2021 yilga nisbatan 2022 yilga borib 1 barobarga oshishi, 2027 yilga borib esa 1,37 barobarga oshishi prognoz qilindi. Bu yerda mintaqada sanoat subyektlari sonini prognoz qilishda foydalanilgan modelni grafik asosida qarab chiqadigan bo‘lsak model yordamida aniqlangan ko‘rsatkichlar bilan haqiqiy ko‘rsatkichlar farqi 0https://scientific-jl.com/luch/ 1 9 0 Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025 bo‘lgan tasodifiy miqdorlarni ba’zi vaqt oralig‘ida katta qiymatga ega bo‘lganligiga guvoh bo‘lamiz. Aynan ushbu holatni tahlil uchun olingan davrning oxirida vujudga kelishi prognoz qiymatlarini dastlabki davrda past bo‘lishiga sabab bo‘lmoqda. Buni inobatga olgan holda tuzatish ishlarini amalga oshirish lozim deb hisoblaymiz. Modelni ishlab chiqish va prognozni amalga oshirish jarayonida olingan natijalar bu qarorni qanchalik to‘g‘ri ekanligini asoslamoqda. Amalga oshirilgan tahlillardan ma’lum bo‘lishicha iqtisodiy jarayonlarda ko‘rsatkichlarni prognoz qilishda trend modellaridan foydalanish, ma’lumotlar rivojlanishini umumiy tedensiyalarini aniqlab olish, va kelgusi davrda uchun qiymatlarini aniqlash asosida rivojlanishning istiqbolli yo‘nalishlarini ishlab chiqishga xizmat qiladi. Yuqoridagi izlanishlar natijasida mintaqa sanoati subyektlari faoliyatini ifodalovchi muhim ko‘rsatkichlar aniqlandi va ularning prognoz qiymatlarini ishlab chiqishning muhimligi asoslandi. Shuningdek, har ko‘rsatkichni vaqtga bog‘liq o‘zgarish dinamikasini o‘rgangan holda trend modellari va ular asosida 2028 yilga qadar prognoz qiymatlari ishlab chiqildi. Biroq, modellar barcha mezonlar natijalariga ko‘ra adekvat bo‘lgan bo‘lsada, ba’zi holatlarda determinatsiya koeffitsiyentining yetarli darajada katta bo‘lmagan holatlar hamda prognoz qiymatlarini haqiqiy qiymatlarga mos kelmagan holatlari ham uchradi. Yuqoridagilarni inobatga olgan holda tadqiqot ishining mazkur paragrafida mintaqa sanoati subyektlari faoliyatini ko‘p omilli empirik modellar asosida prognozlash masalalarini qarab chiqamiz. Mazkur tahlil jarayoniga o‘tishdan oldin ko‘rsatkichlar orasida bog‘liqlik darajasini qarab chiqish va ularning tahlil qilish talab qilinadi. Ushbu tahlilni amalga oshirish uchun korrelyatsion analiz usulidan foydalanamiz. Mintaqada sanoat subyektlari faoliyatining rivojl