OSHQOZON VA O'N IKKI BARMOQ ICHAK YARA KASALLIKLARINING MORFO-FUNKSIONAL XARAKTERISTIKASI.

Аннотация

Ushbu tezisda oshqozon va oʻn ikki barmoq ichak yara kasalliklarining morfo-funksional xususiyatlari koʻrib chiqiladi. Kasallikning rivojlanish sabablari, patologik jarayonlarning gistologik va funksional oʻzgarishlari tahlil qilinadi. Shuningdek, yara kasalliklarining klinik belgilari, diagnostika usullari va davolash yondashuvlari haqida maʼlumot beriladi. Tadqiqot natijalari yara kasalligini erta aniqlash va samarali davolash usullarini tanlashda muhim ahamiyat kasb etadi. KALIT SOʻZLAR: Oshqozon yarasi, oʻn ikki barmoq ichak yarasi, morfologik oʻzgarishlar, funksional buzilishlar, gistologiya, patogenez, diagnostika, davolash. Oshqozon va oʻn ikki barmoq ichak yara kasalliklari (yara kasalligi) hazm tizimining eng keng tarqalgan patologiyalaridan biri hisoblanadi. Ushbu kasallik oshqozon yoki oʻn ikki barmoq ichak shilliq qavatining chuqur shikastlanishi bilan kechadi va uzoq davom etuvchi surunkali yalligʻlanish jarayoni bilan bogʻliq. Yara kasalligining rivojlanishida turli omillar, jumladan, genetik moyillik, notoʻgʻri 0https://scientific-jl.com/luch/ 3 6 Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025 ovqatlanish, stress, Helicobacter pylori bakteriyasi va boshqa sabablar muhim rol oʻynaydi. Mazkur maqolada oshqozon va oʻn ikki barmoq ichak yara kasalliklarining morfo-funksional oʻzgarishlari tahlil qilinadi, patologik jarayonlarning gistologik va fiziologik xususiyatlari koʻrib chiqiladi. 1. Yara kasalligining etiologiyasi va patogenezi Yara kasalligining rivojlanishi turli omillarga bogʻliq boʻlib, asosiy sabablar quyidagilar: 1. Helicobacter pylori infektsiyasi – Ushbu bakteriya oshqozon shilliq qavatiga yopishib, yalligʻlanish jarayonlarini keltirib chiqaradi. U ureaza fermenti yordamida oshqozon muhitini oʻzgartiradi va shilliq qavat himoyasini zaiflashtiradi. 2. Oshqozon shirasi va kislotalilik oshishi – Oshqozon kislotasi koʻpayishi shilliq qavatning himoya qobiliyatini kamaytirib, yara hosil boʻlishiga olib keladi. 3. Genetik moyillik – Baʼzi insonlarda genetik jihatdan oshqozon shilliq qavatining zaifligi kuzatiladi. 4. Dori vositalari – Ayrim dorilar, xususan, steroid boʻlmagan yalligʻlanishga qarshi preparatlar (masalan, aspirin va ibuprofen) shilliq qavatga zarar yetkazishi mumkin. 5. Notoʻgʻri ovqatlanish – Haddan tashqari achchiq, shoʻr yoki yogʻli ovqatlar isteʼmoli oshqozon shilliq qavatini shikastlashi mumkin. 6. Stress va psixoemotsional holat – Doimiy stress va ruhiy bosim oshqozon shilliq qavatining himoya tizimini zaiflashtiradi. 2. Yara kasalligining morfologik oʻzgarishlari 0https://scientific-jl.com/luch/ 3 7 Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025 Yara kasalligi rivojlanishida oshqozon va oʻn ikki barmoq ichakning shilliq qavati va boshqa qatlamlarida turli xil morfologik oʻzgarishlar yuzaga keladi. 1. Shilliq qavatda yalligʻlanish – Dastlab shilliq qavatda yalligʻlanish (gastrit yoki duodenit) kuzatiladi. Bu jarayon epiteliy hujayralarining buzilishi va regeneratsiya jarayonining sekinlashishi bilan kechadi. 2. Epitelial shikastlanish va eroziyalar – Gastritning ogʻirlashishi natijasida yuzaki eroziyalar paydo boʻladi. 3. Yara shakllanishi – Yalligʻlanish jarayoni chuqurlashib, shilliq qavat va submukozal qatlamlar shikastlanadi. Yara chetlari aniq chegaralangan boʻlib, atrofi yalligʻlangan toʻqimalar bilan oʻralgan boʻladi. 4. Yara atrofidagi toʻqimalarning oʻzgarishi – Davomli yalligʻlanish va yara regeneratsiyasi jarayoni chandiqlarning hosil boʻlishiga olib keladi. 5. Asoratlar – Yara chuqurlashgan sari qon ketish, perforatsiya (teshilish) va ichak yoki oshqozon torayishi kabi jiddiy asoratlar rivojlanishi mumkin. 3. Funksional oʻzgarishlar Yara kasalligi oshqozon va oʻn ikki barmoq ichakning normal faoliyatini buzadi. Ushbu jarayonda quyidagi funksional oʻzgarishlar kuzatiladi: 1. Oshqozon sekretsiyasining buzilishi – Oshqozon kislotasining ortiqcha ishlab chiqarilishi shilliq qavatga zarar yetkazadi. 2. Motilitetning buzilishi – Oshqozon va oʻn ikki barmoq ichak peristaltikasi sekinlashishi yoki aksincha, tezlashishi mumkin. 3. Ovqat hazm qilish jarayonining buzilishi – Yara tufayli ovqat hazm boʻlishi sekinlashadi, bu esa ich ketish yoki qabziyat kabi muammolarni keltirib chiqaradi. 0https://scientific-jl.com/luch/ 3 8 Часть-38_ Том-4_ Февраль-2025 4. Vitamin va mineral yetishmovchiligi – Oshqozon-ichak tizimining zararlanishi organizmda temir, B12 vitamini kabi muhim moddalar yetishmovchiligiga olib kelishi mumkin. Yara kasalligi quyidagi klinik belgilari bilan namoyon boʻladi: Epigastrik sohada ogʻriq – Asosan ovqat yegandan keyin yoki och qolganda kuchayadi. Ich ketish yoki qabziyat – Oshqozon-ichak motilitetining buzilishi natijasida kuzatiladi. Qorinda shishish va ogʻriq – Ovqat hazm boʻlishining buzilishi natijasida yuzaga keladi. Ogʻizda achchiq taʼm va ko’ngil aynish – Oshqozon sekretsiyasining ortishi yoki safro oqimi buzilishi natijasida sodir boʻladi. Qon ketish belgilari – Qora rangli najas (melena) yoki qusishda qon aralashmasi kuzatilishi mumkin. Diagnostika usullari: Fibrogastrod